“Схаваюся ад свайго злодзея ў чужога”: чаму расіяне пераязджаюць у Беларусь

03/04/2026 - 18:04

Расіяне сапраўды плануюць пераезд у Беларусь?

Расіяне сапраўды плануюць пераезд у Беларусь? / Euroradio

“Беларусы! Прабачце выбачце калі ласка, але мне моцна трэба да вас пераехаць! Мы доўга планавалі, і пераезд супаў з пераездам расіян праз інтэрнэт”, — піша адна з карыстальніц “Трэдс”.

А вось чаму ёй давялося апраўдвацца.

У сакавіку ў “Трэдс” з’явілася шмат публікацый, у якіх аўтары дэманстравалі намер пераехаць з Расіі ў Беларусь. На самой справе такія публікацыі з’яўляліся і раней, але ў сакавіку іх стала асабліва шмат: у Расіі якраз пачаліся адключэнні інтэрнэту, блакіроўка Telegram і масавыя налёты беспілотнікаў.

У “Тредс” жа пачаліся налёты каментатараў, якія прасілі аўтараў пастоў не называць Беларусь “Беларуссіяй” і не здзіўляцца, калі даведаюцца, што ў мінскай кавярні нельга расплаціцца расійскімі рублямі. Пасты пра планы на пераезд збіралі сотні каментарыяў, і ў рэшце рэшт фразу “хочам пераехаць у Беларуссію” сталі выкарыстоўваць нават для маркетынгу.

“Плануем пераезд у Беларуссію, у Мінск… Ага, папаўся! Мы беларусы! Вырабляем у Мінску бегавыя колы для коцікаў”, — такі рэкламны пост апублікаваў адзін з бізнесаў.

Ці сапраўды расіяне разглядаюць Беларусь як бяспечную гавань? Ці проста так спрацавалі алгарытмы “Трэдс”, і блогеры цяпер пішуць аднолькавыя пасты, каб заставацца ў трэндзе? Ці гэта ўвогуле спосаб вывучыць грамадскія настроі ў Беларусі? Мы пагаварылі пра гэта з рэдактарам выдання “Новая газета Еўропа” Кірылам Мартынавым і медыяэкспертам Паўлюком Быкоўскім. А з паліталагіняй Алінай Харысавай абмеркавалі, ці няма ксенафобіі ў спробах беларусаў адгаварыць расіян ад пераезду.

“У Смаленску думаюць, што жыццё ў Віцебску спакайнейшае”

Кірыл Мартынаў пацвярджае: для жыхароў буйных расійскіх гарадоў ідэя пераехаць у Беларусь сапраўды гучыць прывабна. Асабліва гэта датычыцца тых гарадоў, якія знаходзяцца недалёка ад мяжы. Паводле інфармацыі “Новай газеты”, расіяне актыўна ўкладваюцца ў нерухомасць у Віцебску.

“Спрячусь от своего злодея у чужого”: почему россияне переезжают в Беларусь

Віцебск / Euroradio

— Напрыклад, людзі са Смаленска лічаць, што ў Віцебску іх чакае больш спакойнае і камфортнае жыццё. Менш праблем, дроны не лятаюць, з інтэрнэтам усё крыху лепш, чым зараз у Расіі, і мяжу перайсці лёгка.

Яшчэ думаюць, што калі ты не грамадзянін Беларусі і палітыкай не цікавiшся, то знаходзішся “ніжэй за радар” і табе наўрад ці што-небудзь непасрэдна пагражае. Гэта ўсё ўпісваецца ва ўяўленне пра канкурэнцыю паміж Лукашэнкам і Пуціным за тое, хто з іх больш жорсткі злодзей. Маўляў, вось я схаваюся ад свайго злодзея на тэрыторыі таго злодзея, які пра мяне нічога не ведае, — тлумачыць настроі расіян Мартынаў.

Але гэтыя расіяне, якія хочуць схавацца ад “свайго злодзея”, наўрад ці з’яўляюцца палітычнымі актывістамі, лічыць журналіст.

— Я спадзяюся, што ў палітычных актывістаў усё ж хапае розуму разумець, што ў Беларусі ім хавацца не трэба. Праз розніцу ў базах вышуку сярод палітычных актывістаў Мінск папулярны хіба што як перасадачны пункт на шляху да Ерэвана. Гэта значыць, для актывіста, які яшчэ не трапіў у міжнародны вышук, гэта транзітны пункт на шляху з Расіі.

Мартынаў нагадвае пра сітуацыю з затрыманнем расійскага стэндап-коміка Арцемія Астаніна. Калі ў Расіі супраць яго ўзбудзілі крымінальную справу, ён з’ехаў з краіны, але беларускія сілавікі затрымалі яго і перадалі ў Маскву. Пры затрыманні стэндапера збілі, зламалі яму пазваночнік і адрэзалі дрэды, пісала “Медыязона”. МУС Беларусі называла інфармацыю аб збіцці коміка “непраўдзівай”.

— Пераезд абдумваюць хутчэй апалітычныя эканамічныя мігранты, якія хочуць жыць сваім асабістым жыццём і не бачыць ніякіх прыкмет вайны вакол сябе. Людзі, якія працуюць дыстанцыйна, або тыя, хто хоча больш спакойнага жыцця для сваіх дзяцей.

Але я не думаю, што Беларусь — гэта ўстойлівае рашэнне нават для людзей, якія не цікавяцца палітыкай. Мне здаецца, людзі павінны разумець, у якую гульню яны ўступаюць, спрабуючы знайсці сабе “ціхую гавань” у краіне, дзе няма вайны, але ёсць дыктатура.

У канчатковым выніку мара пра пераезд у Беларусь з сацсетак — гэта спроба вярнуцца ў 2019 год або хаця б у 2021-ы, калі ўсё было, можа, не так добра, але прадказальна, калі не было пагрозы схаванай мабілізацыі і можна было планаваць сваё жыццё на наступны год. Я б сказаў, што гэта мара пра нейкае ціхае чалавечае жыццё, — лічыць Мартынаў.

Як “Трэдс” мог паўплываць на папулярнасць гэтых публікацый

Можа, нам толькі здаецца, што ўсе расіяне вырашылі пераехаць у Мінск? Большасць публікацый аб марах пра Беларусь з’явілася ў сацсетцы “Трэдс”. Еўрарадыё папрасіла медыяэксперта Паўлюка Быкоўскага паразважаць, ці магла такая тэма стаць віруснай сама па сабе.

— Гэта цалкам можа быць арганічны кантэнт, узмоцнены алгарытмамі “Трэдс”. Цалкам магчыма, што публікацыі па гэтай тэме сталі віруснымі дзякуючы таму, што першая рэакцыя на іх была інтэнсіўнай, — кажа Быкоўскі. — Людзі ўцягваюцца ў абмеркаванне і пачынаюць спрачацца, а алгарытмы не бачаць розніцы паміж цікавым і правакатыўным.

З іншага боку, тэма магла падтрымлівацца і штучна. Meta (якая валодае “Трэдс”) змагаецца з тролямі на сваіх платформах і спрабуе кантраляваць многія актыўнасці. Але ў “Трэдс” ёсць “сляпая зона”.

— Threads з 2024 года падтрымлівае пратакол ActivityPub — той самы, на якім пабудаваны Mastodon і іншыя платформы Fediverse. Гэта значыць, што пост, апублікаваны дзе заўгодна ў федэратыўнай сетцы, можа з’явіцца ў Threads і трапіць у рэкамендацыйны алгарытм Meta — і наадварот.

Нельга адназначна сказаць, ці з’явіўся пост у Threads, ці прыйшоў туды з нейкага іншага-сервера. Федэратыўная архітэктура азначае фрагментаваную мадэрацыю: правілы Meta дзейнічаюць у межах Threads, але кантэнт, які прыйшоў праз ActivityPub з іншых сервераў, можа абыходзіць частку фільтраў. Гэта ўжо вядомая “сляпая зона” для сістэм мадэрацыі буйных платформаў, — тлумачыць Быкоўскі.

То-бок публікацыя, якая не стала б віруснай у “Фэйсбуку” ці “Інстаграме”, бо Meta распазнала б клікбейт, можа стаць віруснай у “Трэдс”.

— Некаторыя даследаванні па гэтай тэме ўжо ёсць. І хоць я пакуль не бачыў вельмі пераканаўчых, здаецца, што для мэт дэзынфармацыі і замежнага інфармацыйна-маніпулятыўнага ўздзеяння такія рэчы выкарыстоўваюцца. Але я не даследаваў гэтую сітуацыю і не магу сцвярджаць, што кантэнт пра пераезд у Беларусь прыйшоў у “Трэдс” з іншых платформаў.

Так, алгарытмы могуць выкарыстоўвацца для мэт прапаганды, але алгарытмы могуць працаваць і самі па сабе. Вось так склаліся зоркі: некаторыя людзі пачалі казаць, што хочуць прыехаць у Беларусь, каб карыстацца “Інстаграмам”. Чаму б і не? То-бок у нас ёсць гіпотэза, але няма адказу на пытанне, што насамрэч адбылося.

Быкоўскі не выключае, што гэтыя публікацыі могуць быць і спосабам прамацаць рэакцыю беларусаў. Часта сацсеткі выкарыстоўваюцца для таго, каб разабрацца ў настроях: свайго роду сацыялагічнае апытанне, але праведзенае іншымі спосабамі і з меншай ступенню дакладнасці.

“Беларусь называю правільна, мову вучу, хаміць не буду. Баюся”

Паліталагіня Аліна Харысава лічыць, што трэнд на пераезд у Беларусь цалкам натуральны. Людзі ў Расіі стаміліся ад блакіровак інтэрнэту і шукаюць краіну, у якой могуць дазволіць сабе звыклы адпачынак — сусветныя франшызы і свабодны доступ у інтэрнэт. Па гэтых прыкметах Беларусь можа здавацца краінай магчымасцей і свабод.

Але хоць у саміх публікацыях нічога зламыснага Аліна не бачыць, яна ўпэўнена, што расійскія ўлады звернуць на іх увагу і замераюць настроі грамадзян Беларусі.

А замераўшы, убачаць, што многія беларусы адрэагавалі на публікацыі пра планы на пераезд даволі востра і пачалі адгаворваць расіян ад гэтых ідэй. Хтосьці ў мяккай форме прасіў пасля пераезду не “навязваць свае правілы”, выконваць ПДР і не параўноўваць Мінск з Масквой. Але ёсць і больш радыкальныя каментары: у іх для пераезду раяць разглядаць так званую “Наваросію”.

— З пункту гледжання дзяржавы такі трэнд ігнараваць нельга. І Лукашэнка ўжо цяпер апраўдваецца перад Крамлём і кажа, што насамрэч мы любім расіян, а негатыўныя настроі “разганяюць” збеглыя, — кажа Харысава.

“Канстытуцыю чытала, Беларусь называю правільна, мову вучу, хаміць не буду, паперкі — толькі ў сметніцу. Вельмі баюся пераезду праз увесь негатыў”, — піша адна з карыстальніц “Трэдс” і апраўдваецца за свае планы на пераезд.

Чаму талерантныя беларусы так напалохалі расіян? І ці няма ў гэтым ксенафобіі? Аліна прызнае: для Еўропы такі паток іроніі ў адказ на пост “хачу пераехаць у вашу краіну” быў бы ненармальным.

— У Еўропе таксама ёсць людзі, якія кажуць беларусам “спердаляць ва Украіну”. Але так, гэта ненармальна. Але, думаю, у выпадку з пастамі ў “Трэдс” справа не ў ксенафобіі. Хутчэй за ўсё, беларусы проста палохаюцца, што ім не хопіць грошай на жыццё, бо мігранты з Расіі выкупяць жыллё і паднімуць кошты на арэнду, прадукты і ўсё астатняе. Расіяне больш плацежаздольныя, асабліва тыя, хто працуе ў міжнародных кампаніях, а менавіта яны, верагодна, разглядаюць пераезд.

А яшчэ каментары беларусаў — гэта нармальная геапалітычная заклапочанасць, бо яны бачаць расійскі трэнд на “абарону рускіх”. І натуральным чынам гэты трэнд выклікае страх, — рэзюмуе Харысава.