Вы тут

Ад стыпендыята Сораса — да сябра Пуціна: хто такі Віктар Орбан

Чаму Орбан — адзін з самых супярэчлівых палітыкаў Еўропы / калаж Улада Рубанава, Еўрарадыё

"Не думаю, што адбудзецца нешта рэзкае [паміж Расіяй і Украінай. — Еўрарадыё]", — запэўніваў венгерскі прэм'ер Віктар Орбан у пачатку лютага грамадскасць. Гэтаму папярэднічала яго сустрэча з Пуціным.

Палітыкі тады не толькі пагаварылі за знакамітым доўгім сталом, але і выпілі па келіху шампанскага — гэта была самая цёплая сустрэча Пуціна з заходнім палітыкам у апошнія месяцы перад вайной.

Орбан і Пуцін за 3 тыдні да вайны / EPA

А сёння Орбан — той адзіны лідар у ЕС, які блакуе ўвядзенне эмбарга на расійскую нафту. Больш за тое: непахвальна адгукаецца пра ўкраінскага прэзідэнта Уладзіміра Зяленскага і забараняе пастаўляць Украіне зброю праз сваю тэрыторыю. Расказваем больш падрабязна пра тое, як Орбан стаў адной з самых спрэчных фігур еўрапейскай палітыкі.
 

Браў у Сораса, цяпер — Сорасаў вораг

Эвалюцыя поглядаў у Орбана ашаламляльная: яшчэ ў школе ён быў сакратаром камуністычнай моладзевай арганізацыі, а пазней стаў заўзятым антыкамуністам. Сам палітык казаў, што адбылося гэта ў часе службы ў войску.

Ва ўніверсітэце Орбан вывучаў правазнаўства — і нават напісаў дысертацыю пра рух "Салідарнасць", было гэта яшчэ ў часе знаходжання ва ўладзе камуністаў. Потым атрымаў стыпендыю ад фонду фінансіста Джорджа Сораса на вучобу ў Оксфардзе — цікава, што праз колькі часу Сорас стаў для яго практычна ворагам нумар адзін.

Орбан (у цэнтры) у 2001 годзе / EPA

Потым Орбан на восем гадоў пайшоў у апазіцыю, але працягваў актыўную дзейнасць і ўнутры краіны, і за яе межамі. Гэта прынесла плён: у 2010-м ён зноў змог сфармаваць урад — і ўзначальвае яго дагэтуль.
 

Расія — сябар ці вораг?

Як і пазіцыя па НДА, пазіцыя Орбана па Расіі таксама некалькі разоў змянялася. На заранку палітычнай кар'еры ён выступаў з антырасійскіх пазіцый — гэта і дапамагло яму прыцягнуць выбаршчыкаў, улічваючы крывавую ролю СССР у гісторыі Венгрыі другой паловы XX стагоддзя.

Напрыклад, у 1989-м Орбан публічна выступаў за вывад савецкіх войскаў з Венгрыі. У часы першага прэм'ерства палітык спрабаваў перашкодзіць расійскім дзяржкарпарацыям скупляць венгерскія кампаніі, а ў часе вайны ў Косаве не прапускаў праз тэрыторыю дапамогу для Сербіі.

Але потым, калі Орбан ужо быў у апазіцыі, яго стаўленне да Расіі і асабіста да Пуціна пачало патроху змяняцца. Асабліва пасля таго, як ён прайграў яшчэ на двух выбарах і стаў лідарам "патрыятычных сіл" Венгрыі. Паваротны момант наступіў у 2009 годзе, калі Орбан прыбыў на з'езд "Единой России".

Вярнуўшыся ва ўладу, Орбан нечакана і на афіцыйным узроўні пачаў адвакатаваць расійскі рэжым. Акрамя актыўнага эканамічнага супрацоўніцтва, у якім няма нічога такога, працягвалася і палітычнае. Так, афіцыйны Будапешт выступаў супраць антырасійскіх санкцый яшчэ ў 2014-м — пасля анексіі Крыма і пачатку вайны на Данбасе.

Пуцін і Орбан у 2019 годзе / Getty Images

Тым самым займаецца ўрад Орбана і цяпер. Шмат хто думае, што гэта realpolitik: Будапешт клапоціцца пра свой дабрабыт і не хоча росту цэн на прадукты і энерганосьбіты (якія ён купляе ў Расіі параўнальна нядорага). Але бываюць і больш цікавыя версіі: напрыклад, "Инсайдер" пісаў, што ў Крамля можа быць кампрамат на Орбана пасля затрымання крымінальнага аўтарытэта Сямёна Магілевіча.
 

Змагар з ЛГБТ(?)

Орбан, які займае пазіцыю правага папулізму, змагаўся не толькі з глыбокай еўрапейскай інтэграцыяй і міграцыяй, але, напрыклад, з ЛГБТК+. Ягоны ўрад, нягледзячы на пратэсты Бруселя, праводзіць адкрыта гамафобную палітыку — напрыклад, у 2020-м адмовіліся ад юрыдычнага прызнання трансгендараў.

У 2021-м партыя Орбана ініцыявала заканадаўча замацаваць (!) цэнзуру "любога пазітыўнага ЛГБТ-кантэнту" — фактычна гэта быў бы аналаг расійскага закона пра "гей-прапаганду". Папраўкі ў заканадаўства былі прынятыя, нягледзячы на крытыку з боку міжнародных партнёраў і тое, што яны супярэчаць базавым актам ЕС.

У выніку ўлады спрабавалі "прыкрыцца" меркаваннем грамадства і вынесці чатыры пытанні (у маніпулятыўных фармулёўках) на рэферэндум, які праходзіў паралельна з парламенцкімі выбарамі ў красавіку 2022-га. Але неабходны парог у 50% зарэгістраваных выбаршчыкаў не пераадолела ні адно з пытанняў.

Пратэст супраць дыскрымінацыйных законаў у Будапешце ў 2021-м / AFP

Іронія ў пазіцыі Орбана і яго партыі адносна ЛГБТК+ — у тым, што адзін з яго найбліжэйшых паплечнікаў, Ёжэф Заер, трапіў у цэнтр гей-скандалу. Гэта было ў канцы восені 2020-га, у разгар каранавірусных абмежаванняў. Заер, на той момант дэпутат Еўрапарламента ад Венгрыі, быў злоўлены бельгійскай паліцыяй пасля спробы схавацца з месца правядзення (увага!) гей-оргіі. Паліцэйскім, зразумела, не было справы да таго, хто і з кім займаецца сексам, але гэта было парушэннем каранціну.

Пасля скандалу Заеру давялося пакінуць Еўрапарламент, а партыя ад яго адраклася. Але пытанняў да "Фідэс" стала яшчэ больш: папулісцкая палітыка прыводзіць і не да такіх казусаў. Бо той самы Заер быў адным з актыўных лабістаў і абмежаванняў у правах на аборты, і гамафобных законаў.

 

Вайна ва Украіне як інструмент унутранай палітыкі

Ужо ў 2014-м Орбан паказваў, што фактычна не лічыць анексію Крыма і вайну чымсьці вартым санкцый. Пазней, асабліва ў апошнія тыдні перад пачаткам поўнамаштабнага ўварвання, палітык пераконваў усіх, што яго не будзе. Ну а потым заняў адразу некалькі крэслаў.

З аднаго боку, Орбан негатыўна выказаўся пра ўварванне, прапанаваў правесці перамовы ў Будапешце і падтрымаў папярэднія пакеты санкцый. З другога: адмаўляецца пагаджацца на эмбарга на расійскую нафту, забараніў транспартаваць зброю ва Украіну па тэрыторыі краіны і, больш за тое, назваў Зяленскага сваім праціўнікам.

Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.

Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.