Вы тут

Татка застаўся дома: гісторыі жанчын і дзяцей, якія ўратаваліся ад вайны

"Мой коцік застаўся дома, таму што ён хлопчык" / Еўрарадыё/Hromadśke

Матрацы і раскладушкі стаяць зусім блізка адно да аднаго, накрытыя каляровымі коўдрамі і пледамі. Людзі залазяць пад коўдры з галавой, таму што святло тут не згасае і ноччу.

Гэта спартзала пачатковай школы ў польскім мястэчку Любыча Крулеўска недалёка ад украінскай мяжы. На гугл-картах школы больш няма. Цяпер яна пазначаная як "Пункт дапамогі ўцекачам".

Амаль усе людзі, якія спяць пад каляровымі коўдрамі на гэтых матрацах і раскладушках, — жанчыны і дзеці. Амаль усе мужчыны, якія ёсць у гэтай спартзале, — валанцёры. А мужчыны амаль усіх жанчын, якія ўратаваліся ад вайны, засталіся ва Украіне.

Гісторыі жанчын і дзяцей, якія ўратаваліся ад вайны

Я перажыла 2014-ы на Данбасе. Цяпер усё нашмат страшней

Любыча Крулеўска, спартзала пачатковай школы

Мы знаходзімся ў прымежным мястэчку Любыча Крулеўска. Наша суразмоўніца Юля не ведае, дзе яна.

— Я ведаю, што я ў Польшчы. А які горад? Не ведаю.

Юля з сынам толькі што прыехалі з Краматорска / Еўрарадыё/Hromadśke

Юля з сынам толькі што прыехалі з Краматорска. Яе і ўсіх, каго няма каму сустрэць на мяжы ў пункце пропуску Грэбенне, валанцёры саджаюць у машыны, у аўтобусы і вязуць у гэтую школу. Ад пункта пропуску да Любычы Крулеўскай — 10 км. Начлег у тутэйшай школе — першая надзея, якую валанцёры даюць уцекачам.

У надзеі пах ежы, толькі што знятай з вогнішча. Вогнішчы гараць вакол школьнага будынка ўсю ноч, і ўсю ноч валанцёры дзяжураць у школе.

У адной частцы спартзалы — матрацы, у другой — сталы. Тут можна заварыць гарбату або каву, перакусіць. Шыльда над сталом: "Дарагія ўкраінцы, вазьміце столькі, колькі захочаце". Шыльда на футбольных варотах: "Юрыдычная кансультацыя".

Тыя, каму не спіцца, п'юць гарбату. Дзяўчына павольна ідзе ўздоўж каробак з гуманітаркай — доўга, але без цікавасці выбірае шампунь.

У спартзалу забягае маладая жанчына з немаўляткам: дзіцяці трэба тэрмінова змяніць падгузак. Стары закочвае ў залу каляску, у ёй сядзіць яго жонка. Хлопчык-падлетак абдымае пераноску з катом. Пажылая жанчына мерае ціск.

— 162 на 100. І пульс 100.

Тут некалькі сотняў чалавек. І вельмі ціха.

Юля — адна з нямногіх жанчын, хто згаджаецца расказаць сваю гісторыю на камеру. Ва Украіне застаўся яе грамадзянскі муж. Яна прыехала ў Польшчу з 13-гадовым сынам. Яна разгубленая і не ведае, што рабіць.

Валанцёры абяцаюць даць Юлі інструкцыі, як дзейнічаць далей. А пакуль мы папросім яе надзець мікрафон, выйсці на ганак, адказаць на пытанні. Хоць нейкая яснасць, хоць нейкія інструкцыі.

— За дзень да ад'езду над намі праляцеў знішчальнік. Нервы здалі. Мы з сынам вырашылі выехаць, пакуль не позна, каб выратаваць свае жыцці.

Краматорск гэта горад на Данбасе, паміж Данецкам і Луганскам. Яго абстрэльваюць кожную ноч.

— Мы перажылі 14-ы год. Мы ведалі, як гэта. Але цяпер усё настолькі маштабней. Зусім іншая зброя. З'язджалі спяшаючыся. Узялі заплечнік з дзіцячымі рэчамі. І дакументы.

"Я страціла працу. Я страціла дом. Я не ведаю, што з ім будзе" / Еўрарадыё/Hromadśke

З мужам Юля разам працавала на заводзе. 24 лютага стала іх апошнім працоўным днём.

— Я страціла працу. Страціла свой дом. Я не ведаю, што з ім будзе. Там усе нашы рэчы, на якія мы збіралі сваёй працай.

Я спадзяюся на лепшае, спадзяюся, што дзіцяці спадабаецца ў Польшчы. Спадзяюся, што знайду тут працу. Дзе? У які горад я паеду? Не ведаю. Не ведаю.

"Я спадзяюся на лепшае, спадзяюся, што дзіцяці спадабаецца ў Польшчы. Спадзяюся, што знайду тут працу, я хачу працаваць" / Еўрарадыё/Hromadśke

Мужу Юля піша коратка. Ён пытаецца: "Усё добра?" Юля адказвае: "Усё добра". Не таму, што больш няма чаго расказаць, — проста трэба захоўваць зарад тэлефона. Калі Юля з сынам перасеклі мяжу, муж напісаў, што рады. Яны з'ехалі своечасова.
 

"Гэта мой коцік, ён застаўся дома, таму што ён таксама хлопчык"

Любыча Крулеўска, ганак пачатковай школы

Самыя страшныя гісторыі кадуюць у чатыры словы:

— Вибачте, не можу говорити.

Праз некалькі гадзін у гэтай спартзале навучышся разумець, не задаючы пытанняў. Напрыклад, калі ў чалавека з сабой вялікая валіза, хутчэй за ўсё, да мяжы яго падвезлі валанцёры. Калі маленькі заплечнічак — давялося ехаць цягніком. У цягніку няма месца двум: едзеш або ты, або валіза.

Калі ў мужчыны трое дзяцей, ён можа з'ехаць з Украіны. За столікам сядзіць сям'я з шасці чалавек — мама і пяць дачок. Іхні бацька меў магчымасць з'ехаць — але вырашыў застацца ў краіне.

"А можна ўзяць печыва?" — "Усё можна"

— Добры дзень, гаворыце па-руску?

— Так.

Жанчына абарочваецца, яна думае, што мы хочам прапанаваць ёй дапамогу. Але нам трэба "толькі спытаць".

Вольга прыехала з Крывога Рога з шасцігадовай дачкой. Яе сыну 18 гадоў. Ён будзе дапамагаць тэрабароне. Яе муж — афіцэр запасу, ён пойдзе абараняць Украіну. Яе шасцігадовая Арыша ведае, хто такі Пуцін, і малюе расстрэлы.

Сёлета Арына павінна была пайсці ў школу / Еўрарадыё/Hromadśke

— Доўга ўгаворвалі паехаць. А ў мяне адразу слёзы на вачах. Я не хацела. Казала, што без сына не паеду. Але ўчора літаральна за гадзіну сабралася і паехала. Ноччу, так. Цягнула да апошняга.

Але стала небяспечна заставацца. У кожны момант з Крывым Рогам можа здарыцца тое самае, што з Харкавам і Кіевам. Хоць нашы мужчыны трымаюць абарону, але супраць мін і ракет прыёму няма. Толькі закрытае неба.

На гэтай фатаграфіі Арына на моры — разам з мамай і брацікам / Еўрарадыё/Hromadśke

Валізу сабралі за гадзіну. Калі адкрылі перагледзець, што вязуць з сабой, аказалася, што ў ёй ляжыць тры мядзведзі.

— Арына, пакажы свой заплечнік? Што ў цябе ў ім ляжыць?

Арына дастае з заплечніка цацкі і фатаграфію, на якой яна стаіць побач з мамай і братам. У іх за спінай — мора, на руках у брата Георгія — малпачка.

— Гэта мы з Жорам на моры. А яшчэ ў мяне на планшэце ёсць тата. Вось мой тата. Я яго ўчора абняла.

— Абняла, плакала, цалавала, — кажа Вольга.

— А гэта мой коцік, — паказвае яшчэ адну фатаграфію Арына. — Ён таксама застаўся ў Крывым Рогу. Таму што ён таксама хлопчык.

Арына паказвае нам свайго тату і хроснага бацьку / Еўрарадыё/Hromadśke

Усю дарогу ад Крывога Рога да мяжы Вольга баялася, што машыну расстраляюць. Потым баялася, што страціць дзіця ў чарзе на прапускным пункце, баялася, што будзе цісканіна.

— Але мы добра дабраліся. Ва Украіне ўсе з'ядналіся. Людзі, у якіх ёсць грошы, арганізуюць перавозкі — нас да мяжы давезлі валанцёры.

І тут нас выдатна сустрэлі. Людзі спагадлівыя, добрыя. Я ўсім знаёмым кажу: дзяўчаты, бярыце дзяцей, едзьце. Таму што нашы мужы, ідучы на поле бою, перажываюць за нас. А потым вайна скончыцца, мы вернемся і будзем аднаўляць Украіну.

Я з'ехала, зрабіла выбар на карысць дачкі. Але многія жанчыны засталіся. У кагосьці — муж, у кагосьці сыны прызыўнога ўзросту. Дзяўчаты проста не змаглі з'ехаць. Сказалі, што не кінуць сваіх мужчын.

Арыну і яе маму Вольгу сустрэнуць сябры сям'і / Еўрарадыё/Hromadśke

Арына чытае нам верш, паказвае цукеркі, якімі яе пачаставалі валанцёры. Вольга абдымае дачку, слухае яе, усміхаецца ёй. А потым паварочваецца да нас і кажа:

— Дзяўчаты, я так хачу дадому.

Але аўтобусы і машыны, якія выязджаюць з Любычы Крулеўскай, дадому не едуць. Яны могуць павезці ўкраінцаў толькі ад дома. Далёка ці вельмі далёка.

 

"Патрэбна высокая бутэлька і ануча"

Дарога ў Вроцлаў

— Мяне завуць Кінгслі, мне 11 гадоў.

— Хто цябе навучыў рабіць кактэйль Молатава?

— Мама.

Калі вайна скончыцца, Кінгслі хоча працягнуць вучыцца і стаць праграмістам / Еўрарадыё/Hromadśke

Да вайны Кінгслі і яго мама Яна жылі пад Кіевам. Цяпер мы разам едзем у польскі Вроцлаў.

— Патрэбна простая шкляная высокая бутэлька. Потым бярэцца ануча, — Кінгслі ведае тры рэцэпты кактэйлю Молатава. Ён дзеліцца з намі тым, які лічыць самым лепшым.

— Для мене це самий ефективний.

У Кінгслі з сабой — заплечнік з лекамі, дакументамі і цёплымі рэчамі.

— Це спеціальний такий портфель для виживання. Важливо брати з собою чорний шоколад, тому що він заспокоює.

Усю дарогу да Вроцлава Яна маніторыць навіны: перасылае сям'і паведамленні пра тое, што пад Кіевам чарговы раз аб'яўлена паветраная трывога.

— Таму што да яе прывыкаеш. Гул пастаянна стаіць у вушах, і ты ўжо не ведаеш, калі гудзе сірэна, а калі гудзе ў вушах. Каб яны не прапусцілі паведамленне пра трывогу, я іх перасылаю ў тэлеграме, — расказвае Яна.

 

Яна не спала трое сутак, яна перасылае блізкім апавяшчэнні сігналаў трывогі ў тэлеграме / Еўрарадыё/Hromadśke

У Вроцлаў нас вязе валанцёр. У цэнтр дапамогі ўцекачам ён прывёз гуманітарку. Выпіў шмат кавы і мала спаў. За гэтую паездку ён не возьме ні злотага.

— Самымі страшнымі былі першыя два дні, калі прыходзіла ўсведамленне таго, што пачалася вайна. Мы да апошняга ў гэта не верылі.

У наступныя дзесяць дзён мы пастаянна бегалі ў сутарэнне хавацца. Страшна, калі ты сядзіш і кожную хвіліну не ведаеш, што можа быць далей. Перажываеш за сваіх блізкіх. Чуеш гук ракет, выбухі побач.

Усе мае родныя і блізкія засталіся там. Маральна было складана падрыхтавацца да ад'езду. Я рыхтавала сябе тры дні. Я разумею, што для дзіцяці гэта траўмавальная сітуацыя, а мы павінны быць у рэсурсе, каб падтрымліваць сваіх блізкіх, якія там засталіся.

Па дарозе ў Вроцлаў / Еўрарадыё/Hromadśke

Пад Кіевам застаюцца ўсе Яніны блізкія: бацькі, сястра, брат. У дзень яе ад'езду сястра выйшла замуж.

— Мужчыны гатовыя ўзяць зброю і ісці абараняць нашу зямлю. Нават калі б яны маглі з'ехаць, яны б гэтага не зрабілі. Яны б наадрэз адмовіліся. Наадрэз. Я не ведаю ні аднаго мужчыны, які хацеў бы выехаць з Украіны. Я ведаю толькі тых, хто вяртаўся, каб абараняць сваю зямлю.

Яне і яе сыну дапамог эвакуявацца цэнтр пры касцёле. У першую чаргу адправілі ў эвакуацыю жанчын з дзецьмі і людзей з інваліднасцю.

— У Вроцлаве вас сустрэнуць?

— Так. Але дакладнага плана няма. Там цяпер шмат украінцаў. Напэўна, мы там не застанёмся, паедзем далей, у Германію.

— А калі вайна скончыцца, куды паедзеш?

— Калі вайна скончыцца, я хачу працягнуць вучыцца. Я хачу стаць праграмістам. А потым жыць сваім цудоўным жыццём, — кажа Кінгслі.

 

"Паўсяла з'ехала, адны мужыкі засталіся"

Цягнік Вроцлаў — Варшава

Цягнік з Вроцлава да Варшавы адпраўляецца з 4-й платформы. У купэ забягаюць два хлопчыкі гадоў пятнаццаці.

— А ви теж з України?

— З Беларусі.

Цягнік на Вроцлаў / Еўрарадыё

— Украінскую ведаеце? Не? Мы з сябрам з-пад Мікалаева. Цяпер у Варшаву едзем, а адтуль у Літву. Пакуль ёсць магчымасць, трэба ехаць. А то потым не выедзем. А польскую разумееце?

— Так сабе, а вы?

— І мы. Мне 14, але я, напэўна, у школу ўжо не пайду. Хачу подробити. Мовы не ведаю. Пайду працаваць. Вайна скончыцца, я да таго часу грошай зароблю. У мяне матацыкл дома застаўся. Spark.

— Добры цягнік, і разеткі ёсць. А сюды ехалі, быў адзін паўэрбэнк на ўсіх. Будзеце мандарыны? А паказаць, як у нас над сялом бабахала?

Паказваюць.

— Страшна было?

— Ды не, яны ж толькі па вялікіх будынках страляюць. У маю школу, так, прыляцеў снарад. А так — спакойна.

— Шмат сваякоў засталося ва Украіне?

— Паўсяла з'ехала. Толькі мужыкі засталіся. Нельга. Дзядзька давёз нас да мяжы, развярнуўся і паехаў назад. Татка застаўся дома.

Пры падтрымцы Медыясеткі.

Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.

Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.