Вы тут

Дарэмна Лукашэнка гэта робіць: польскае памежжа (не) напружылася праз мігрантаў

Ад Гайнаўкі да мяжы з Беларуссю — крыху больш за 20 кіламетраў / Еўрарадыё

— А чаго пра мігрантаў думаць? Не трэба нам ніякіх мігрантаў, — кажа Людміла. Мы на рынку ў Гайнаўцы, хоць правільна па-польску гаварыць Хайнуўка. Людміла, як і многія, прыходзіць сюды з самай раніцы і прадае маліны. Пакупнікоў няшмат — шчыра кажучы, за гадзіну мы іх і не ўбачылі. Напэўна, таму Людміла згаджаецца пагаварыць. Толькі просіць не здымаць яе — саромеецца.

— Мы не маем нічога супраць беларусаў, украінцаў, — пераконвае жанчына. — Але калі мусульмане, то нам не патрэбныя.

— Вы ж ведаеце, што ў Афганістане адбылося? Магчыма, цяпер мігрантаў адтуль будзе больш.

— Ну, будзе больш, — Людміла ненадоўга задумваецца. — Небяспечныя людзі. Што робіцца ў Францыі, у Бельгіі, у Германіі. Яны працаваць не хочуць, а хочуць добра жыць.

Яна зноў паўтарае, што беларусам і ўкраінцам тут радыя:

— Мы самі беларусы, праваслаўныя. А мусульман... Мы не вельмі іх тут хочам... Яны працаваць не хочуць.

— А калі б хацелі працаваць, вы былі б не супраць?

— Ну, калі б нічога дрэннага не рабілі... Але калі чачэнцы наехалі ў Беласток — і дзверы падпальвалі, і яшчэ нешта... Але я не ведаю, я палітыкай не займаюся. Гэта раней было. Цяпер — не ведаю.

Па насельніцтве Гайнаўка параўнальная з беларускім райцэнтрам / Еўрарадыё

У траўні 2021 года паток мігрантаў з Ірака, Сірыі, Бангладэш і іншых краін Сярэдняй Азіі і Афрыкі, якія штурмуюць межы Еўрасаюза праз Беларусь, вырас у дзясяткі разоў. Пасля ўвядзення Еўропай санкцый і непрызнання Лукашэнкі прэзідэнтам краіны ў беларускіх памежнікаў рэзка "сапсаваўся зрок". Яны "не заўважаюць" сотні ўцекачоў, якія парушаюць дзяржаўную мяжу і спрабуюць ляснымі сцежкамі выбрацца з краіны.

Першай на сабе сітуацыю адчула Літва: у дзень рэгістравалася да 280 спроб трапіць у краіну. Літоўцы нават вырашылі пабудаваць уздоўж мяжы з Беларуссю сцяну з калючага дроту. Тым часам напружанасць вырасла і на беларускіх межах з Латвіяй і Польшчай. Дзясяткі мігрантаў тыднямі жывуць у раёне мяжы: памежнікі з Еўрасаюза не прапускаюць іх у ЕС, а беларускія сілавікі не дазваляюць вярнуцца ў Беларусь.

Ад Гайнаўкі да мяжы Беларусі — кіламетраў дваццаць. Многія тут вызначаюць сябе як беларусы. З мясцовымі мы размаўляем на сумесі польскай, рускай і беларускай моў, але гэта са старэйшым пакаленнем. Напрыклад, з Юрам — ён ужо шмат гадоў гандлюе тут жа на рынку, і асартымент у яго вялікі: морква, агуркі, перцы, бульба... Дарэчы, танней, чым у Беларусі. Гаворыць, вырошчваць усё дапамагае сям'я. На жыццё досыць, а пасля таго, як улады пачалі даваць субсідыю фермерам на паліва, нават перастаў ездзіць у Беларусь па салярку. Словам, задаволены жыццём.

— Нядобра гэта, што Лукашэнка пачаў пускаць да нас гэтых мігрантаў з Азіі, — кажа Юра. — Ён робіць гэта нам на злосць?

— Не ведаю.

— Хочуць дапамагаць сваім нашы, ну, палякам у Беларусі... А Лукашэнку гэта не падабаецца. Вось ён і робіць так.

— Вы баіцеся, што мігрантаў стане больш?

— А навошта нам больш? Вядома, гэта дрэнна. Яны не прыязджаюць, каб працаваць, толькі хочуць далей, на Захад.

Зацікавіўшыся размовай, падыходзіць Юраў сябар — кажа, яго завуць Ваня. Стаіць, ківае — цалкам згаджаецца са сваім прыяцелем у ацэнцы таго, што адбываецца.

— А вам не шкада іх?

— А чаго іх шкадаваць? — Юра ўсміхаецца. — Яны не бедныя людзі. Бедныя людзі нікуды не едуць. А яны плацяць тысячы долараў, каб ехаць. Там жа ўсё на грошыках. Я хоць нармальны просты чалавек, але ўсё разумею... Бедныя не едуць.

Юра ездзіць на рынак круглы год. Кажа, на жыццё хапае / Еўрарадыё

У прымежных раёнах мігрантаў пакуль не бачылі. Юра тлумачыць гэта проста: добра працуюць польскія памежнікі. Пра "экспарт мігрантаў" тут даведваюцца з мясцовых газет, часам абмяркоўваюць з сябрамі або сям'ёй. Юра дадае, што "палітыкай не цікавіцца", але тут пытанне хутчэй бяспекі.

— Дарэмна гэта Лукашэнка робіць, — зноў круціць галавой Юра. Ваня тым часам пускаецца ва ўспаміны пра тое, як раней ездзіў у Беларусь.

— Вось часы былі, ездзіш туды-сюды, мы ж усе побач жывём, блізка. Возіш нешта. Сябры там, знаёмыя. А цяпер дзяўчынка адна выйшла замуж за беларуса, але ўехаць у Беларусь не можа! Што ж гэта такое?

Нягледзячы на лёгкую настальгію па былых часах ("У Маладзечне ездзілі гандляваць у пачатку 90-х, ну і жыццё было!"), Юра і Ваня задаволеныя сваёй краінай і сваім жыццём. Жывуць небагата, затое ніхто не перашкаджае, дый узровень прымальны.

Гайнаўка чымсьці падобная да беларускага райцэнтра: дамы на чатыры-пяць паверхаў максімум, зусім няшмат людзей, мала моладзі. Але і адрозніваецца: дамы пафарбаваныя і дагледжаныя не толькі ў цэнтры. У горадзе некалькі супермаркетаў і вялікі Jysk.

А яшчэ тут ёсць музей і цэнтр беларускай культуры. Разам з намі ў яго заходзяць некалькі жанчын з дзецьмі. Працуе невялікая сувенірная крама: майкі з надпісамі на беларускай, паштоўкі, фігуркі. Пытаюся пра сітуацыю з мігрантамі ў мясцовага прадаўца, а ён аказваецца дырэктарам усяго цэнтра.

— Я не вельмі арыентуюся. Ведаю, што мігрантаў стала прыкметна больш, бачыў у інтэрнэце, — кажа Томаш Ціханюк. — Пакуль нідзе не сустракалі іх тут. Ёсць беларусы, украінцы, якія едуць працаваць. Апошнім часам, пасля выбараў мінулага года, стала больш беларусаў. Ёсць і індусы, але і яны працаваць едуць. А гэтых мігрантаў, з Усходу, я пакуль не бачыў.

Томаш Ціханюк кажа, што мясцовыя, у прынцыпе, адкрытыя людзі, але адначасова трохі замкнёныя / Еўрарадыё

Нас адрываюць: падышла жанчына і спытала, дзе яна можа купіць білет. Томаш ідзе з ёй кудысьці, перад гэтым замыкае краму на ключ. Праз некалькі хвілін вяртаецца. Пытаюся: як, на яго погляд, мясцовыя паставяцца, калі мігрантаў будзе яшчэ больш і ўладам давядзецца адкрываць новыя лагеры непадалёк ад горада.

— Разумееце, Падляшша — гэта крыху... Нельга сказаць, што закрыты рэгіён, але…

— Як краіна ў краіне?

— Груба кажучы, можна і так сказаць. Думаю, калі мігрантаў будзе больш, то многія будуць крыху пабойвацца іх. Ну вось асабіста я не магу сказаць адразу, цалкам супраць гэтага ці цалкам падтрымліваю. Гэта вельмі складаная рэч. Бачачы, як прыязджаюць беларусы і ўкраінцы, працуюць, паважаюць законы мясцовыя, імкнуцца гаварыць па-польску... Тым больш што беларусы і ўкраінцы — тая самая вера, таксама славяне, ёсць шмат агульнага. А там — іншая культура, іншая вера... Я думаю, што многія мясцовыя жыхары ставіліся б з асцярогай. А цяпер пра гэта глядзім па тэлебачанні, але праблема быццам бы нас не датычыцца... Тое самае было і з пандэміяй: думалі, што Кітай далёка і нас гэты вірус ніколі не закране. І вось нечакана ўсю Еўропу, увесь свет…

Мясцовыя, кажа Томаш, у цэлым адкрытыя і талерантныя людзі — сапраўдныя беларусы. Ён паказвае нам частку выставы: драўляныя скульптуры па беларускіх матывах, конкурс малюнкаў для дзяцей і фатаграфій для падлеткаў. Міма праходзіць сям'я: разглядаюць экспанаты. Томаш ім усміхаецца і вітаецца, быццам яны даўно знаёмыя. Гэта цалкам магчыма: музей ладзіць мерапрыемствы не толькі ў сваіх памяшканнях. Напрыклад, Томаш ездзіць па вёсках і там арганізуе розныя актыўнасці: канцэрты, выставы і іншае. Таму мясцовых ён ведае. І кажа, у некаторых вёсках сярод насельніцтва беларусаў да 100%.

Пра тое, што Гайнаўка — свайго роду "Беларусь у Польшчы", нагадваюць не толькі музей і ўменне мясцовых разумець беларускую. І не толькі бярозы, якіх тут расце шмат. Але і рэпліка "я ў палітыку не лезу" — вельмі беларуская па сваёй сутнасці. І яе можна было пачуць ад вельмі шмат каго.

— Ой, што мне гэтая палітыка, — кажа пенсіянерка з роварам. — Не патрэбныя нам гэтыя мігранты, ну і ўсё. Мы і так небагатыя. Вось у мяне пенсія невялікая, даводзіцца яшчэ ў Варшаву ездзіць даглядаць старых, каб нешта зарабіць. А нядаўна паліпы ў страўніку знайшлі, дык у платны цэнтр адпраўлялі... Яшчэ і мігрантаў тут не хапала.

Яна махае рукой і ідзе далей.

Адна з мясцовых славутасцяў — праваслаўная царква. Будынак узведзены ў 1980-х у стылі мадэрнізму. Такіх у Беларусі і не сустрэнеш. Дый палякам цікава на такое паглядзець.

На паркоўцы каля царквы спыняецца сям'я з трыма дзяўчаткамі. Яны спехам ядуць булачкі з пакетаў і кажуць, што прыехалі з Варшавы. Пра сітуацыю з мігрантамі, якія ідуць з Беларусі, ведаюць.

— Я лічу, што людзі павінны быць там, дзе яны ў бяспецы. Вядома, мы павінны рабіць так, каб ім было бяспечна ў сябе дома. Але калі ім цяпер там небяспечна, то трэба дапамагаць, — кажа маці сямейства.

У парку непадалёк група падлеткаў, убачыўшы нас, спяшаецца схаваць электронную цыгарэту. Фатаграфавацца адмаўляюцца, нават пасля таго, як мы абяцаем, што кадры будуць без усяго, чым былі б незадаволеныя бацькі.

— Я чуў толькі пра тое, што ў Афганістане адбылося і што там цяпер жанчынам будзе дрэнна, — паціскае плячыма хлопец. Больш пра мігрантаў яму сказаць няма чаго: пра тое, што яны сотнямі ідуць праз Беларусь у Літву, Латвію і Польшчу, ён даведаўся ад мяне.

Жыццё ў Гайнаўцы ідзе сваім парадкам, і, нават нягледзячы на блізкасць беларускай мяжы, мясцовыя не асабліва ўсхваляваныя праз магчымы наплыў мігрантаў.

— Не перажываю праз гэта зусім, — прызнаецца Паола, супрацоўніца запраўкі недалёка ад мясцовай чыгуначнай станцыі. — Калі паедуць — я не супраць. Ім тут бяспечней можа быць.

Паспрабаваць шчасця заходжу ў мясцовую кебабную.

— Нічога пра гэта не чуў, калі шчыра, — кажа Бікас. — Я нешта чуў нядаўна пра мігрантаў, але не ведаю, нелегальных ці не. Але ўвогуле не, мне няма чаго сказаць.

Бікас сцвярджае, што пра міграцыйны крызіс не ведае / Еўрарадыё

— А вы самі даўно ў Польшчы?

— Тры гады. Прыехаў з Індыі.

— І як, тут лепш, чым дома?

— Гэтаксама.

— Чаму прыехалі?

— Мой бос сказаў сюды прыехаць. У яго 12 кавярняў па ўсёй Польшчы. Вось я і паехаў працаваць, — разводзіць рукамі індус.

Кажуць, назва горада Гайнаўка, а разам з ім і павята паходзіць ад імя стражніка Хайныма Хэйна, які пасяліўся тут яшчэ ў XVIII стагоддзі. І ў гэтай назвы ўжо ёсць новая актуальнасць: па сутнасці, Гайнаўскі павят — адзін з "вартавых" на мяжы Польшчы і Беларусі. Пакуль што, на шчасце для мясцовых, праблем праз наплыў мігрантаў тут няма. Але хто ведае, што будзе заўтра ці праз тыдзень.

Пры падтрымцы "Медыясеткі"

Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.

Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.