Калі “бяскрыўдны ўзлом” пазбаўляе людзей інфармацыі. Калонка Марысі Вайтовіч

04/04/2026 - 18:27

Марыся Вайтовіч / fecebook.com

25 сакавіка Кіберпартызаны ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі і апублікавалі на яго галоўнай старонцы паштоўку да Дня Волі — з таго часу доступ да сайта заблакаваны.

Ужо больш за тыдзень беларусы (як унутры краіны, так і за яе межамі) абмяркоўваюць мэтазгоднасць гэтай акцыі.

Вучоныя і даследчыкі звяртаюць увагу на “ўразлівасць нацыянальна важнай інфармацыі”, карыстальнікі скардзяцца на абмежаванне доступу. Тыя, хто падтрымліваюць акцыю, параўноўваюць яе з налепкамі “Дзе Віктар Ганчар?” [зніклы экс-старшыня ЦВК, палітык, які ў 90-х гадах адважыўся выступіць супраць Лукашэнкі. — Еўрарадыё].

Калі верыць Кіберпартызанам, акцыя заключалася толькі ў тым, каб павесіць "лістоўку", не наносячы шкоды архівам бібліятэкі. У любым выпадку, задача адэкватнай адміністрацыі такога важнага аб’екта, як Нацыянальная бібліятэка Беларусі — выключыць сайт і максімальна яго праверыць. Калі гэта магчыма, зрабіць сайт менш уразлівым. Таму, на мой погляд, у тым, што рэсурс цяпер адключаны і беларусы не могуць ім карыстацца, вінаватая не адміністрацыя, а тыя, хто павесіў гэтую "лістоўку".

Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович

Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі / Скрын

На бытавым узроўні, жывучы сёння ў Беларусі і страціўшы доступ да важнай для сябе інфармацыі, людзі дакладна не радуюцца гэтаму ўзлому — маўляў, якое шчасце: кіберaры нагадалі Лукашэнку пра Дзень Волі!

Сур’ёзна?

Карыстальнікі плююцца на гэтую паштоўку і чакаюць, калі ў іх з’явіцца магчымасць працаваць. І гэта — праблема рэпутацыі ўсёй апазіцыі, а не толькі кіберaраў.

Адзіны патэнцыйны сэнс, які я прыцягваю за вушы да падобнай акцыі (ўжо пасля яе правядзення) — падштурхнуць адміністрацыю задумацца пра бяспеку і зрабіць рэсурс менш даступным для ўзломаў у будучыні, каб было непавадна іншым хакерам, якія вырашаць пагуляцца і змогуць нашкодзіць ужо мацней.

Але (!) нават калі дапусціць, што кіберaры кіраваліся такой глыбокай місіяй, як абарона каталогаў (у чым я сумняваюся), падказаць у XXI стагоддзі, што рэсурс з уразлівай інфармацыяй дрэнна абаронены, можна інакш. Вядома ж, калі мы ўсё яшчэ — адзіны народ, клапоцімся пра сваю гісторыю і адзін пра аднаго, а не сваволім, ствараючы цяжкасці для карыстальнікаў унутры краіны.

Нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Беларусь — гэта вельмі няўдалы выбар для падобнай акцыі.

Параўнанне з налепкамі на будынках — недарэчнае. Налепкі не правакуюць прыпыненне працы рэсурсу, неабходнага многім беларусам проста тут і цяпер.

Канкрэтна дадзеную акцыю Кіберпартызан на вельмі бытавым узроўні я б параўнала з жартаўлівым званком у аэрапорт пра замінаванне, калі праз адмену рэйсаў у людзей ламаюцца планы.

Я не падтрымліваю гэтую акцыю і хачу, каб пра гэта ведалі мае сябры ў Беларусі, якім яна магла нашкодзіць (з розных прычын). Ініцыятыва Кіберпартызан — гэта толькі ініцыятыва Кіберпартызан.

Таксама я не падтрымліваю і асуджаю цалкам непрымальныя абразы беларусаў, якія падымаюць гэтую праблему.

На сваёй старонцы ў фэйсбуку рэдактар сайта REFORM.news Фёдар Паўлючэнка задаецца пытаннем: “Ці лічыце вы Кіберпартызан вінаватымі ў "рызыцы (!) страты бясцэнных каталогізаваных дадзеных?"

Фёдар Паўлючэнка / Reform.by

Адказваю:

Любое несанкцыянаванае пранікненне на сайт Нацыянальнай бібліятэкі аўтаматычна прымушае адміністрацыю прагназаваць найгоршы сцэнар;
падчас праверкі спецыялісты могуць і маюць права спыняць сэрвісы, адключаць доступ;
менавіта ў такіх стрэсавых сітуацыях, у “рэжыме аварыі” і ўзнікае рызыка памылак. Як звычайны чалавек (які не застрахаваны ад памылак), я дапускаю: памылкі могуць дапусціць як адміністрацыя, так і тыя, хто ўмешваецца;
прыклад, які паказалі Кіберпартызаны, можа зацікавіць іншых хакераў. Так што, яшчэ раз: калі верыць таму, што мэта акцыі — толькі “лістоўка” без закранання каталогаў, Кіберпартызаны ўсё роўна павінны разумець адказнасць за любыя наступствы дадзенай акцыі.

У каментарыях да сваёй публікацыі Фёдар праводзіць аналогію правядзення акцыі з існаваннем Еўрарадыё, маўляў навошта Еўрарадыё існуе, ад гэтага адны праблемы, людзей могуць пасадзіць за тое, што яны вас слухаюць.

Адказваю: гэтае параўнанне недарэчнае, як і параўнанне з налепкамі.

У беларусаў ёсць выбар — слухаць Еўрарадыё або не слухаць. Не маніпулюйце, калі ласка.
Налепкі не правакуюць прыпыненне працы рэсурсу, неабходнага многім беларусам проста тут і цяпер.

Падсумую:

Дапушчальныя мэты акцыі (для мяне ўсё роўна не вельмі зразумелыя) — нагадаць беларусам пра Дзень Волі на буйным рэсурсе, “дзёрнуць за вусы” Лукашэнку.

Эфект — абмежаванне доступу да рэсурсу, праблемы ў беларусаў, якім ён патрэбны тут і цяпер, магчымыя незаслужаныя праблемы не толькі ў гэтых людзей і наступная злосць на апазіцыю (людзі схільныя абагульняць).

Ці апраўдваюць мэты эфект?

На мой погляд — не.