Замяніць Беларусь на калійным рынку могуць — і хочуць — усе. А як туды вярнуцца?
![Ці зможа Беларусь вярнуцца на страчаныя рынкі?](/sites/default/files/styles/gallery_main/public/2023-08/potash-fertilizers-5529369_1920.jpg.webp?itok=gjCwbVWr)
Ці зможа Беларусь вярнуцца на страчаныя рынкі?
Такіх высокіх цэн на калій, як сёлета, не было ўжо дзесяць гадоў. А вырабляць калійныя ўгнаенні ўжо даўно не было так выгадна.
На наступны ж дзень пасля анансаванага чацвёртага пакета санкцый у дачыненні да Беларусі вытворца ўгнаенняў канадская кампанія Nutrien Ltd паабяцала нарасціць вытворчасць на паўмільёна тон. Каб свет не сутыкнуўся з дэфіцытам.
Яшчэ раней нямецкая кампанія South Harz Potash заяўляла, што можа ўзяць патрэбы Еўропы ў каліі на сябе.
Рэакцыя канкурэнтаў на санкцыі ідзе крыху ўразрэз з заявамі Беларускай калійнай кампаніі: маўляў, адмовіўшыся ад беларускіх угнаенняў, калектыўны Захад давядзе свет да падаражэння прадуктаў. Свет перажыве. А раз так, ці зможа Беларусь вярнуцца на рынак?
Сусветны лідар стане яшчэ большым лідарам
Сёлета цэны на ўгнаенні выраслі ўслед за ростам цэн на прадукты харчавання, піша Bloomberg.
![Заменить Беларусь на калийном рынке могут — и хотят — все. А как туда вернуться?](/sites/default/files/paragraphs/image/apples-18411321920.jpg)
Прадукты даражэюць, і раз фермеры могуць выручыць больш грошай, яны і на ўгнаенні могуць выдаткаваць больш. У выніку, па некаторых звестках, цэны на калій дасягнулі максімальнай адзнакі з 2012 года.
Беларускі калій забяспечваў пятую частку сусветнага экспарту. Але калі б кампанію проста "выгналі" з рынку, усё магло б скласціся так, як і прадказвалі ў прэс-службе БКК у гутарцы з "Інтэрфакс". Востры дэфіцыт калію пацягнуў бы за сабой рост цэн на ўгнаенні. Следам — яшчэ больш высокія цэны на прадукты харчавання.
Але канкурэнты сарыентаваліся хутка.
Пра тое, што "Беларуськалій" трапіў у санкцыйны пакет, стала вядома ў панядзелак, а раніцай аўторка акцыі канадскай Nutrien выраслі на 2,6%. І ў той жа дзень ужо другі раз за месяц кампанія паабяцала нарасціць аб'ёмы вытворчасці на паўмільёна тон. Там растлумачылі: якраз для таго, каб прадухіліць занадта хуткі рост цэн.
![Заменить Беларусь на калийном рынке могут — и хотят — все. А как туда вернуться?](/sites/default/files/paragraphs/image/sheep-6901981920.jpg)
У першы раз такое абяцанне канадцы далі пасля таго, як амерыканская кампанія-канкурэнт Mosaic Co вымушана была скараціць здабычу. І вось праз два тыдні яны далі новае абяцанне, яшчэ больш шчодрае.
"Маючы ўстойлівы рост на глабальных рынках сельскагаспадарчай прадукцыі і сродкаў вытворчасці, мы падвышаем прагноз і павялічваем вытворчасць калійных угнаенняў агулам на 1 мільён тон, каб гарантаваць, што фермеры атрымаюць неабходны ім калій", — цытуе генеральнага дырэктара Nutrien Мэя Шміта Bloomberg.
Вырабіць гэты дадатковы танаж плануюць не адразу, а бліжэй да чацвёртага квартала года.
Карацей, сусветнага голаду не будзе. Прынамсі, не праз санкцыі ў дачыненні да Беларусі. А канкурэнты заробяць. І гаворка не толькі пра канадцаў.
Немцы бяруць Еўропу на сябе. Або гэта зробяць рускія
Цяпер Беларусь пакрывае чвэрць патрэб Еўропы ў хлорыстым каліі.
Яшчэ за некалькі тыдняў да анансаваных санкцый нямецкая South Harz Potash ужо заяўляла пра планы нарасціць аб'ёмы вытворчасці. Так, каб Еўропа магла самастойна забяспечваць свае ўнутраныя патрэбы.
![Заменить Беларусь на калийном рынке могут — и хотят — все. А как туда вернуться?](/sites/default/files/paragraphs/image/potash-fertilizers-55293341920.jpg)
Германія займае пятае месца ў свеце па аб'ёме вытворчасці калійных угнаенняў. Кампанія South Harz Potash валодае трыма бестэрміновымі ліцэнзіямі на здабычу і дзвюма — на разведку карысных выкапняў у калійным раёне ў цэнтральнай Германіі. Запасы вялікія, і планы на Еўропу зразумелыя.
А яшчэ Еўропу можа забяспечыць Расія. Аналітык інвестбанка ВТБ Капітал Алена Сахнова раней прадказвала, што санкцыі ў дачыненні да "Беларуськалія" могуць выклікаць кароткатэрміновае павышэнне цэн у Еўропе. А потым "такія вытворцы, як расійскі ПАТ "Уралкалій", могуць замяніць беларускія аб'ёмы".
"Зніжай цану і прадавай"
Такім чынам, свет без беларускага калію не прападзе. Але што рабіць беларускім калійнікам у ідэальным свеце будучыні, дзе ў Беларусі больш не парушаюць правы чалавека, кіраўнік дзяржавы змяняецца кожныя два тэрміны, а еўрапейскі і амерыканскі рынкі страчаныя?
— Нас яшчэ не прагналі з рынку, пакуль гэта толькі пагроза. Але калі сектаральныя санкцыі ўвядуць, трэба разумець, што святое месца пустым не бывае, — кажа эканаміст Яраслаў Раманчук. — Ахвотных заключыць кантракты з Кітаем, Індыяй, Бразіліяй дастаткова.
![Заменить Беларусь на калийном рынке могут — и хотят — все. А как туда вернуться?](/sites/default/files/paragraphs/image/dsc8754_1.jpg)
У выпадку санкцый нам трэба будзе даведацца, ці будуць рэалізаваныя шэрыя схемы пастаўкі беларускага калію, кажа эканаміст.
— Можа з'явіцца афшорная кампанія, можа нешта прапанаваць Кітай. Пытанне толькі ў аб'ёме страт. Калі Іран быў пад санкцыямі, ён знаходзіў магчымасць гандляваць з танкераў. І тут што-небудзь прыдумаюць. Так, адпускная цана будзе нізкая, але дзеля валютнай выручкі могуць пайсці і на гэта.
Эканаміст Уладзімір Кавалкін мяркуе, што вярнуцца ў гульню будзе нескладана — праз дэмпінг.
— Калі мы гаворым пра калій, пра нафту, пра біржавыя тавары, якія не нясуць у сабе тэхналагічных затрат, то такі рынак вярнуць лёгка.
Біржавыя тавары прадаюць так: прапануй цану, ніжэйшую за рынкавую, — і прадавай. Як з гандлем валютай. Хочаш купіць больш долараў? Прапануй выгадную цану. Тое самае з нафтай, тое самае з калійкай.
Эканаміст Яраслаў Раманчук таксама прадракае, што праз "год-два" адсутнасці на рынку вяртацца на яго давядзецца з сур'ёзным зніжэннем цаны і спрыяльнымі ўмовамі паставак.
— Беларусь на гэтым страціць не адну сотню мільёнаў долараў. Аб'ёмы страт будуць залежаць ад таго, наколькі працяглымі і жорсткімі будуць санкцыі і наколькі крэатыўнымі будуць людзі, якія зоймуцца распрацоўкай схем па аднаўленні або захаванні наяўных геаграфічных пунктаў паставак калійных угнаенняў.
Але дэмпінгавыя цэны БКК ужо і без таго выклікалі на рынку пярэпалах. Так здарылася літаральна гэтай зімой, калі БКК падпісала буйны кантракт з Індыяй. Тады партнёрам прапанавалі купляць калійныя ўгнаенні па 247 долараў за тону. Гэта вышэй за цэны 2020 года, але ніжэй, чым у канкурэнтаў. Так, канадская Nutrien Ltd. прадае калійныя ўгнаенні ў ЗША прыкладна па 350 долараў за тону.
Дарэчы, у красавіку цану ўсё ж перагледзелі: адчувальная да кошту ўгнаенняў Індыя нечакана пагадзілася плаціць БКК 280 долараў за тону.
З іншага боку, калій — гэта тавар, які прадаецца не на спотавых рынках, калі здзелкі заключаюцца імгненна, а па доўгатэрміновых кантрактах. Хто будзе разрываць доўгатэрміновы кантракт дзеля таго, каб зноў гандляваць з Беларуссю?
Кавалкін кажа — хто заўгодна.
— Усе зацікаўленыя ў тым, каб купляць танней. І калі ёсць такая магчымасць, то разарвуць кантракт, заплацяць штраф і пачнуць купляць па больш нізкіх цэнах. Так гэта працуе. Як кажуць, праблемы, якія можна вырашыць за грошы, гэта не праблемы, а расходы. Вось і гэта таксама не праблема, а расходы.
Уключыце друкавальны станок
Мы выказалі здагадку, што адкрыта дэмпінгавыя цэны могуць не проста "ўсхваляваць рынак", але і адбіцца на ўмовах працы рабочых. Але суразмоўца Еўрарадыё лічыць, што ў "Беларуськалія" — прынамсі, цяпер — дастаткова грошай, каб забяспечыць сваім супрацоўнікам камфортную працу. Калі захоча.
— Умовы працы ў першую чаргу залежаць ад таго, што гатова кіраўніцтва "Беларуськалія" траціць на сваіх рабочых. Не трэба перакладаць з хворай галавы на здаровую. Сёння гэта высокапрыбытковая вытворчасць, і нішто не перашкаджае кіраўніцтву "Беларуськалія" забяспечыць для рабочых лепшыя ўмовы працы, — кажа Кавалкін.
Раманчук згодны: галоўнай ахвярай санкцый будуць усё ж не рабочыя, а бюджэт.
— "Беларуськалій" — велізарнае бюджэтаўтваральнае прадпрыемства. Калі валюта не будзе паступаць у краіну, мы можам страціць пару адсоткаў ВУП. Беларускія ўлады павінны разумець: калі яны ваююць, то цана вайны будзе не толькі ў стратах чалавечага капіталу. Яны сутыкнуцца і з ціскам на курс, з інфляцыйным падаткам, які з'явіцца, калі ўлады вырашаць кампенсаваць страты з дапамогай грашова-друкавальнага станка.
Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.
Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.