Новыя правілы прытулку ў ЕС: што адбываецца з чалавекам ад мяжы да рашэння

08/09/2026 - 15:21

Мяжа / LookByMedia

12 чэрвеня 2026года ў Еўрапейскім саюзе дзейнічаюць новыя правілы для людзей, якія просяць прытулку. Рэформа называецца Пактам ЕС аб міграцыі і прытулку. Ён складаецца з дзесяці заканадаўчых актаў, якія змяняюць амаль увесь шлях чалавека ад перасячэння мяжы ЕС да атрымання абароны або вяртання.

Галоўная мэта рэформы — хутчэй вызначыць, хто прыехаў, якая краіна павінна займацца яго справай, ці ёсць у чалавека падставы для абароны. Адначасова ЕС хоча лепш размяркоўваць нагрузку паміж краінамі і паменшыць колькасць людзей, якія пасля рэгістрацыі самастойна пераязджаюць адной дзяржавы Еўрасаюза ў іншую.

Новыя правілы асабліва важныя для тых, хто трапіў у ЕС нелегальна або папрасіў прытулку на знешняй мяжы. Чалавек, які легальна прыехаў, напрыклад, па візе, а затым папрасіў прытулку ўжо ўнутры ЕС, праходзіць не ўсе апісаныя ніжэй этапы.

Чаму ЕС змяніў сістэму

Раней дзейнічала так званая Дублінская сістэма. Яна не вырашала, каму належыць даваць прытулак. Яна вызначала, якая краіна павінна разглядаць заяву.

Спачатку ўлады правяралі сямейныя сувязі чалавека, яго візы і віды на жыхарства. Калі спецыяльных падстаў не было, вялікае значэнне мела месца першага нелегальнага ўезду ў ЕС.

Напрыклад, чалавек прыехаў з Турцыі ў Грэцыю, а потым адправіўся ў Германію і папрасіў там прытулку. Германія магла ўстанавіць, што за яго заяву адказвае Грэцыя, і паспрабаваць вярнуць яго туды.

Пасля рэформы асноўны прынцып захаваўся: адну заяву павінна разглядаць адна адказная краіна, а сам чалавек не можа проста выбраць любую дзяржаву ЕС.

Але правілы вызначэння адказнай краіны змяніліся, а кантроль стаў больш жорсткім. Напрыклад, адказнасць краіны першага нелегальнага ўезду цяпер звычайна захоўваецца на працягу 20 месяцаў. Пры вызначэнні адказнай краіны таксама ўлічваюцца сям’я, візы, віды на жыхарства і некаторыя іншыя сувязі. Новыя правілы ўлічваюць нават дыплом або кваліфікацыю, атрыманыя ў адной з краін ЕС: пры пэўных умовах гэтая краіна адказвае за заяву, калі з моманту выдачы дыплома прайшло менш за шэсць гадоў.

Адначасова з’явіўся пастаянны механізм дапамогі краінам, якія сутыкаюцца з моцным міграцыйным ціскам. Іншыя дзяржавы ЕС павінны ўдзельнічаць у гэтай дапамозе. Яны могуць прыняць частку людзей, вылучыць грошы або аказаць іншую падтрымку.

То-бок Дублінская сістэма не была проста адменена. Яе асноўны прынцып захаваўся, але ЕС дадаў да яго размеркаванне нагрузкі паміж краінамі і больш жорсткі кантроль за перамяшчэннем саміх просьбітаў прытулку.

Што адбываецца на мяжы

Для чалавека, які нелегальна перасек знешнюю мяжу ЕС, працэдура цяпер пачынаецца са скрынінгу.

Гэта першая праверка. На гэтым этапе ўлады яшчэ не вырашаюць, ці сапраўды чалавеку небяспечна вяртацца дадому.

На знешняй мяжы скрынінг павінен завяршыцца максімум за сем дзён. Калі чалавека выявілі ўжо ўнутры краіны і высветлілася, што ён нелегальна перасек знешнюю мяжу і раней не прайшоў праверку, тэрмін складае да трох дзён.

Спачатку ўлады ўстанаўліваюць або правяраюць асобу чалавека. Затым праводзіцца праверка па базах дадзеных бяспекі, папярэдняя праверка стану здароўя і ацэнка ўразлівасці. Улады таксама збіраюць біяметрычныя дадзеныя і фіксуюць інфармацыю, неабходную для вызначэння далейшай працэдуры.

Біяметрычныя дадзеныя збіраюць у дарослых і дзяцей, пачынаючы з шасці гадоў. У Eurodac уносяцца, у прыватнасці, адбіткі пальцаў і выява твару. База дазваляе ўстанавіць, ці рэгістравалі чалавека раней у іншай краіне ЕС або ці падаваў ён там заяву аб міжнароднай абароне. Дадзеныя просьбіта прытулку могуць захоўвацца ў Eurodac дзесяць гадоў, а дадзеныя чалавека, затрыманага пры нелегальным перасячэнні знешняй мяжы, — пяць гадоў.

Асобная частка скрынінгу — праверка стану здароўя і ўразлівасці. Улады павінны вызначыць, ці патрэбна чалавеку тэрміновая медыцынская дапамога або асаблівыя ўмовы. Гэта важна, напрыклад, для дзяцей без суправаджэння і людзей, якія маюць патрэбу ў спецыяльных працэсуальных гарантыях.

Нарэшце, улады высвятляюць маршрут: адкуль чалавек прыехаў, праз якія краіны ехаў і ці знаходзіўся раней у іншых дзяржавах ЕС.

Калі чалавек кажа, што баіцца вяртацца дадому і хоча атрымаць абарону, яго накіроўваюць на адпаведную працэдуру прадастаўлення прытулку.

Новые правила убежища в ЕС: что происходит с человеком от границы до решения

Такім чынам, скрынінг павінен адказаць на некалькі асноўных пытанняў: хто гэты чалавек, адкуль і як ён прыехаў, ці ёсць інфармацыя пра яго ў еўрапейскіх базах дадзеных, ці ўяўляе ён пагрозу бяспецы, ці патрэбна яму дапамога і на якую працэдуру яго накіраваць далей.

Падчас скрынінгу чалавек можа фізічна знаходзіцца на тэрыторыі краіны ЕС, але яшчэ не мець дазволу на ўезд.

Якая краіна адказвае за заяву

Пасля рэгістрацыі неабходна вызначыць, якая краіна ЕС павінна займацца справай.

Спачатку правяраюць сямейныя сувязі і іншыя абставіны. Напрыклад, мае значэнне, ці выдавала адна з краін чалавеку візу або від на жыхарства. У некаторых выпадках улічваецца таксама дыплом або кваліфікацыя, атрыманыя ў краіне ЕС.

Калі іншых падстаў няма, вялікае значэнне мае краіна першага нелегальнага ўезду.

Пры гэтым новыя правілы спецыяльна ўскладняюць самастойны пераезд у іншую краіну ЕС.

Напрыклад, чалавек перасек знешнюю мяжу адной краіны, быў там зарэгістраваны, а затым сам прыехаў прасіць прытулак у іншую.

Яго рэгістрацыю можна ўбачыць у Eurodac. Калі, паводле правілаў, за заяву адказвае першая краіна, чалавека могуць вярнуць туды.

Пры гэтым паміж самімі дзяржавамі ЕС дзейнічае новы механізм салідарнасці. Дзяржава, якая прымае асабліва шмат людзей, можа атрымаць дапамогу ад іншых членаў ЕС — у форме перасялення часткі просьбітаў, фінансавага ўнёску або іншай падтрымкі. Гэты механізм размяркоўвае нагрузку паміж дзяржавамі, але не дае самому просьбіту прытулку права выбіраць краіну, у якую яго пераселяць.

Што такое “бяспечная краіна”

Яшчэ да падрабязнай размовы пра прычыны ўцёкаў можа ўзнікнуць іншае пытанне: ці павінен ЕС наогул разглядаць заяву па сутнасці?

Тут важна не блытаць два падобныя паняцці.

Першае — бяспечная краіна паходжання.

Гэта родная краіна чалавека. ЕС лічыць, што ў цэлым там дастаткова бяспечна і большасць яе грамадзян звычайна не маюць патрэбы ў міжнароднай абароне.

З чэрвеня 2026 года прыняты агульны спіс бяспечных краін паходжання ЕС. У яго ўваходзяць Бангладэш, Калумбія, Егіпет, Індыя, Косава, Марока і Туніс. Акрамя таго, бяспечнымі краінамі паходжання ў прынцыпе лічацца краіны — кандыдаты на ўступленне ў ЕС, калі не дзейнічаюць прадугледжаныя законам выключэнні.

Гэта не азначае аўтаматычнай адмовы грамадзяніну такой краіны. Канкрэтны чалавек усё роўна можа даказаць, што асабіста яму пагражае пераслед.

Азербайджан у агульнаеўрапейскі спіс бяспечных краін паходжання не ўваходзіць.

Другое паняцце — бяспечная трэцяя краіна.

Гэта ўжо не радзіма чалавека, а іншая дзяржава, дзе ён можа атрымаць эфектыўную абарону.

Калі такая краіна існуе і выкананы астатнія патрабаванні закона, заява ў ЕС можа быць прызнана непрымальнай. Гэта азначае, што еўрапейскія ўлады могуць не пераходзіць да разгляду галоўнага пытання — ці сапраўды чалавеку небяспечна вяртацца на радзіму.

У 2026 годзе ЕС пашырыў магчымасці прымянення гэтага правіла.

Цяпер магчымыя тры асноўныя варыянты. У чалавека можа існаваць сувязь з трэцяй краінай. Ён мог праехаць праз яе па дарозе ў ЕС. Нарэшце, ЕС або асобная краіна ЕС можа мець з трэцяй краінай пагадненне аб прыёме такіх просьбітаў і разглядзе там запытаў на эфектыўную абарону. У апошнім выпадку папярэдняя сувязь чалавека з гэтай краінай або транзіт праз яе неабавязковыя.

Але сам факт транзіту яшчэ не азначае аўтаматычнай адпраўкі чалавека ў трэцюю краіну. Яна павінна адпавядаць устаноўленым патрабаванням бяспекі, у тым ліку прынцыпу нявысылкі туды, дзе чалавеку пагражае пераслед або сур’ёзная шкода, і там павінна існаваць магчымасць атрымаць эфектыўную абарону.

Таму пасля рэформы пытанне “Як вы дабраліся да ЕС?” становіцца вельмі важным ужо на ранніх этапах працэдуры.

Звычайная, паскораная і памежная працэдуры

Калі заява павінна разглядацца ў ЕС, далей магчымыя некалькі варыянтаў: звычайная, паскораная або памежная працэдура — border procedure.

Іх рэгулюе Asylum Procedure Regulation.

Адна з падстаў для паскоранага разгляду звязана са статыстыкай па краіне паходжання.

ЕС лічыць, якая доля грамадзян кожнай краіны атрымлівае міжнародную абарону. Калі гэты паказчык складае 20% або менш, заява, як правіла, разглядаецца па паскоранай працэдуры.

Пры гэтым існуюць выключэнні. Правіла не павінна прымяняцца, калі пасля публікацыі статыстыкі сітуацыя ў краіне істотна змянілася або калі заяўнік належыць да катэгорыі людзей, для якой агульны паказчык па краіне не адлюстроўвае рэальнай патрэбы ў абароне.

Калі чалавек знаходзіцца на знешняй мяжы, яшчэ не атрымаў дазволу на ўезд і выконваюцца астатнія ўмовы для прымянення border procedure, паказчык прызнання не большы за 20% паводле агульнага правіла становіцца падставай для абавязковай памежнай працэдуры.

Важна разумець: 20% — не мяжа паміж тымі, каму дадуць прытулак, і тымі, каму адмовяць.

Гэта статыстыка па грамадзянах краіны, якая ўплывае перадусім на тып і хуткасць працэдуры, а не вырашае лёс канкрэтнай заявы.

Памежная працэдура прымяняецца і ў некаторых іншых выпадках — напрыклад, калі заяўнік уяўляе пагрозу нацыянальнай бяспецы або грамадскаму парадку альбо наўмысна ўвёў улады ў зман адносна сваёй асобы або грамадзянства.

Падчас гэтай працэдуры чалавек, як правіла, павінен знаходзіцца на знешняй мяжы або побач з ёй, у транзітнай зоне альбо ў іншым спецыяльна вызначаным месцы і яшчэ не атрымлівае звычайнага дазволу на ўезд.

Памежная працэдура павінна быць завершана максімум за 12 тыдняў. У гэты тэрмін уваходзіць і абскарджанне, калі яно адбываецца ў рамках памежнай працэдуры. У некаторых выпадках пры перамяшчэнні заяўніка ў іншую краіну ЕС тэрмін можа быць павялічаны да 16 тыдняў.

Памежны цэнтр не абавязкова з’яўляецца месцам утрымання пад вартай. Само прымяненне border procedure не азначае аўтаматычнага заключэння чалавека пад варту.

Для непаўналетніх без суправаджэння і людзей з асаблівымі медыцынскімі або працэсуальнымі патрэбамі прадугледжаны дадатковыя гарантыі. Калі неабходную падтрымку немагчыма забяспечыць у месцы правядзення памежнай працэдуры або існуюць адпаведныя медыцынскія прычыны, яна не павінна прымяняцца або павінна быць спынена.

Рашэнне і вяртанне

Пасля папярэдніх праверак улады разглядаюць галоўнае пытанне: чаму чалавеку небяспечна вяртацца дадому?

З ім праводзяць інтэрв’ю. Ён распавядае, што адбылося і чаго ён баіцца.

Чалавек можа прадаставіць дакументы і іншыя доказы: судовыя рашэнні, лісты і паведамленні з пагрозамі, публікацыі, фатаграфіі, медыцынскія дакументы.

Улады супастаўляюць яго расповед з інфармацыяй пра сітуацыю ў краіне паходжання і вырашаюць, ці існуе рэальная небяспека менавіта для гэтага чалавека.

Калі падставы пацвярджаюцца, ён атрымлівае статус бежанца або дадатковую абарону.

Калі не — атрымлівае адмову.

Рашэнне можна абскардзіць. Але ў некаторых паскораных і памежных справах скарга сама па сабе не заўсёды дае права заставацца ў краіне да рашэння суда: можа спатрэбіцца асобнае рашэнне аб праве застацца.

Калі адмова становіцца канчатковай, пачынаецца працэдура вяртання.

Для людзей, якія знаходзяцца ў рамках border procedure, дзейнічае спецыяльная памежная працэдура вяртання. Яна можа доўжыцца яшчэ да 12 тыдняў. Таму разгляд заявы на мяжы і наступная памежная працэдура вяртання могуць заняць увогуле да 24 тыдняў.

Знешняе кола ЕС

Але новая міграцыйная сістэма не заканчваецца на мяжы Еўрасаюза.

Першы механізм ужо дзейнічае. Гэта бяспечная трэцяя краіна. Пры выкананні ўмоў заява можа быць прызнана непрымальнай, калі чалавек можа атрымаць эфектыўную абарону ў трэцяй краіне.

Гэта пакуль не азначае, што вакол Еўрасаюза ўжо створана сетка лагераў для просьбітаў прытулку. Для перадачы чалавека неабходны юрыдычныя падставы, а трэцяя краіна павінна адпавядаць патрабаванням бяспекі.

Другі механізм, які абмяркоўваецца, — return hubs, або цэнтры вяртання за межамі ЕС.

Яны прызначаны не для людзей, якія чакаюць рашэння па заяве аб прытулку, а для тых, хто ўжо не мае права заставацца ў Еўрасаюзе.

1 чэрвеня 2026 года Рада ЕС і Еўрапарламент дасягнулі папярэдняга пагаднення аб новым Return Regulation. Яно прадугледжвае магчымасць ствараць такія цэнтры ў трэціх краінах. Яны змогуць быць канчатковым пунктам вяртання або прамежкавым цэнтрам перад далейшай адпраўкай чалавека. Пагадненні можна заключаць толькі з краінамі, якія выконваюць міжнародныя стандарты ў галіне правоў чалавека і прынцып нявысылкі; непаўналетнія без суправаджэння з гэтага механізма выключаны. На момант дасягнення пагаднення рэгламент яшчэ павінен быў прайсці фармальнае зацвярджэнне пасля юрыдычна-лінгвістычнай праверкі.

Такім чынам, шлях чалавека ў новай сістэме можа выглядаць так:

мяжа ЕС → скрынінг → вызначэнне адказнай краіны → праверка бяспечнай трэцяй краіны → звычайная, паскораная або памежная працэдура → разгляд прычын пераследу → рашэнне → апеляцыя → абарона або вяртанне.

Новыя правілы не адмяняюць права прасіць прытулак. Яны змяняюць перадусім шлях да прыняцця рашэння.

ЕС хоча як мага раней устанавіць, хто прыехаў і якім маршрутам, хутчэй вызначыць адказную краіну і абмежаваць самастойнае перамяшчэнне просьбітаў прытулку паміж краінамі ЕС.

Пры гэтым цяпер больш рашэнняў можа прымацца яшчэ на знешняй мяжы, да звычайнага ўезду чалавека ў ЕС. А канцэпцыя бяспечнай трэцяй краіны дазваляе ў некаторых выпадках наогул не пераходзіць да разгляду заявы па сутнасці ў Еўрасаюзе.

Што гэта азначае для беларусаў

Для беларусаў важна перадусім тое, што Беларусь не ўваходзіць у агульнаеўрапейскі спіс бяспечных краін паходжання.

Акрамя таго, доля станоўчых рашэнняў па беларускіх заявах значна вышэйшая за парог у 20%, які выкарыстоўваецца для паскоранай і, пры пэўных умовах, памежнай працэдуры.

Паводле дадзеных Агенцтва ЕС па пытаннях прытулку (EUAA), у 2025 годзе грамадзяне Беларусі падалі ў краінах ЕС+ каля 3800 заяў аб прытулку.

Са студзеня 2025 года па люты 2026 года па заявах беларусаў было прынята каля 3200 рашэнняў першай інстанцыі, прычым 71% рашэнняў былі станоўчымі. Больш за тры чвэрці станоўчых рашэнняў прадугледжвалі дадатковую абарону, а не статус бежанца.

Больш за тры чвэрці беларускіх заяў за гэты перыяд былі пададзены ў Польшчы. На канец лютага 2026 года каля 4000 заяў беларусаў яшчэ чакалі рашэння першай інстанцыі, большасць — у Польшчы.

Такім чынам, беларускае грамадзянства само па сабе не з’яўляецца падставай для паскоранай або памежнай працэдуры паводле правіла 20%. Але астатнія новыя правілы — скрынінг на знешняй мяжы, рэгістрацыя ў Eurodac, вызначэнне адказнай краіны і праверка маршруту — прымяняюцца да беларусаў гэтак жа, як і да іншых просьбітаў прытулку.

Што змянілася пасля 12 чэрвеня

Для беларуса многае залежыць ад таго, як ён трапіў у Еўрасаюз.

Калі чалавек легальна прыехаў па візе, а затым папрасіў прытулак ужо ўнутры ЕС, ён не праходзіць памежны скрынінг толькі таму, што вырашыў звярнуцца па абарону. Аднак віза або від на жыхарства, выдадзеныя адной з краін ЕС, могуць мець значэнне пры вызначэнні дзяржавы, якая павінна разглядаць яго заяву.

Калі чалавек нелегальна перасек знешнюю мяжу ЕС, ён праходзіць апісаны вышэй скрынінг. Але пасля гэтага беларуса нельга накіраваць на абавязковую памежную працэдуру толькі на падставе грамадзянства паводле правіла 20%: паказчык станоўчых рашэнняў па беларускіх заявах значна вышэйшы за гэты парог.

Памежная або паскораная працэдура ўсё ж магчымая на іншых падставах — напрыклад, калі чалавек уяўляе пагрозу бяспецы або наўмысна ўводзіў улады ў зман адносна сваёй асобы або грамадзянства.

Новая сістэма таксама робіць значна больш важным месца першай рэгістрацыі. Калі беларус зарэгістраваны, напрыклад, у Польшчы, а затым самастойна адпраўляецца прасіць прытулак у іншую краіну ЕС, еўрапейскія базы дазваляюць устанавіць яго папярэднюю рэгістрацыю і вызначыць, якая дзяржава адказвае за заяву.

Для беларусаў таму адно з галоўных змяненняў звязана не са стаўленнем ЕС да прычын іх уцёкаў, а з больш строгім кантролем маршруту і вызначэннем краіны, якая будзе разглядаць заяву.

Каму небяспечна вяртацца ў Беларусь

У маі 2026 года EUAA апублікавала новы даклад аб палітычнай апазіцыі і іншадумстве ў Беларусі. Такая інфармацыя аб краіне паходжання — COI — выкарыстоўваецца міграцыйнымі органамі еўрапейскіх краін пры разглядзе заяў аб прытулку.

Даклад ахоплівае перыяд са студзеня 2025 года па 1 красавіка 2026 года і апісвае працяг рэпрэсій па палітычных матывах, абмежаванні свабоды слова, сходаў і аб’яднанняў, а таксама шырокае прымяненне заканадаўства аб “экстрэмізме” і “тэрарызме”.

Сярод груп, становішча якіх разглядаецца ў дакладзе, — палітычныя апаненты ўлады, удзельнікі пратэстаў, журналісты, праваабаронцы, адвакаты, палітычныя зняволеныя і іх сваякі.

Асобна апісваецца пераслед за крытыку ўлад, падтрымку Украіны і сувязі з арганізацыямі, абвешчанымі ў Беларусі “экстрэмісцкімі”.

Для просьбіта прытулку важна, што пры ацэнцы рызыкі могуць мець значэнне не толькі падзеі, якія адбыліся да ад’езду з Беларусі.

EUAA апісвае завочныя судовыя працэсы, назіранне за беларускай дыяспарай за мяжой і ціск на сваякоў палітычных зняволеных і іншых крытыкаў улады, якія застаюцца ў Беларусі.

Таму значэнне можа мець і дзейнасць чалавека ўжо пасля эміграцыі: удзел у апазіцыйных акцыях, праца з незалежнымі СМІ, публічная крытыка беларускіх улад або супрацоўніцтва з арганізацыямі, якія ўлады лічаць “экстрэмісцкімі”.

Асобная рызыка ўзнікае пры вяртанні.

EUAA паведамляе пра сістэматычныя праверкі тэлефонаў і допыты беларусаў, якія вяртаюцца, у пунктах пропуску на мяжы. Змесціва тэлефона, падпіскі і актыўнасць у сацыяльных сетках, фатаграфіі, перапіска і кантакты могуць прыцягнуць увагу сілавікоў.

Гэта азначае, што чалавек, які на момант ад’езду яшчэ не падвяргаўся непасрэднаму пераследу, можа сутыкнуцца з новай рызыкай праз сваю дзейнасць пасля эміграцыі.

Але высокі працэнт станоўчых рашэнняў не азначае аўтаматычнага прадастаўлення абароны любому грамадзяніну Беларусі. Еўрапейскія ўлады па-ранейшаму разглядаюць кожную справу індывідуальна і павінны ўстанавіць, ці існуе рэальная небяспека менавіта для гэтага чалавека.

Асаблівая сітуацыя на мяжы Беларусі і Польшчы

Асобная сітуацыя склалася на польска-беларускай мяжы.

З 27 сакавіка 2025 года Польшча выкарыстоўвае спецыяльны рэжым, які дазваляе часова абмяжоўваць права падаць заяву на міжнародную абарону на мяжы з Беларуссю.

У ліпені 2026 года дзеянне абмежавання зноў працягнулі на 60 дзён, пачынаючы з 20 чысла.

Польскія ўлады тлумачаць гэты рэжым міграцыйным ціскам на мяжу і дзеяннямі Беларусі, якія Польшча разглядае як інструменталізацыю міграцыі.

Аднак абмежаванне не з’яўляецца абсалютным. Польскае заканадаўства прадугледжвае катэгорыі людзей і абставіны, пры якіх заява павінна быць прынята, нягледзячы на дзеючы рэжым.

Таму магчымасць звярнуцца па міжнародную абарону на гэтай мяжы залежыць не толькі ад новых агульнаеўрапейскіх правілаў, але і ад спецыяльнага польскага рэжыму.

Для беларускага просьбіта прытулку гэта істотна: высокая доля станоўчых рашэнняў па беларускіх заявах сама па сабе не гарантуе бесперашкоднага доступу да працэдуры менавіта на польска-беларускай мяжы.

А калі беларус ехаў праз іншую краіну?

Правіла аб бяспечнай трэцяй краіне распаўсюджваецца і на беларусаў, але яго значэнне моцна залежыць ад маршруту.

Калі чалавек едзе непасрэдна з Беларусі ў Польшчу, Літву ці Латвію, паміж Беларуссю і Еўрасаюзам няма трэцяй дзяржавы. Таму краіны транзіту тут няма.

Іншая сітуацыя ўзнікае, калі беларус дабіраецца да ЕС праз трэцюю краіну або да гэтага жыў там.

Пасля рэформы еўрапейскія ўлады атрымалі больш магчымасцей паставіць пытанне аб тым, ці можа чалавек атрымаць эфектыўную абарону ў такой краіне замест ЕС.

Але сам факт знаходжання або транзіту праз трэцюю краіну яшчэ не азначае аўтаматычнай адпраўкі туды. Павінны выконвацца патрабаванні еўрапейскага заканадаўства: краіна павінна быць бяспечнай для канкрэтнага чалавека, там павінна існаваць магчымасць атрымаць эфектыўную абарону, а перадача павінна мець неабходную прававую падставу.

Для беларускіх палітычных актывістаў, журналістаў і іншых публічных крытыкаў улад індывідуальная праверка можа быць асабліва важнай. Калі чалавек сцвярджае, што пераслед звязаны ў тым ліку з яго дзейнасцю за межамі Беларусі, гэтая рызыка павінна ўлічвацца пры вырашэнні, ці сапраўды канкрэтная трэцяя краіна з’яўляецца для яго бяспечнай.

Што ў выніку мяняецца для беларусаў

Для беларусаў рэформа 2026 года перш за ўсё змяняе шлях да разгляду заявы, але не прыводзіць да меркавання, што сама заява з’яўляецца неабгрунтаванай.

Беларусь не ўваходзіць у агульнаеўрапейскі спіс бяспечных краін паходжання. Доля станоўчых рашэнняў першай інстанцыі па беларускіх заявах за перыяд, прааналізаваны EUAA, складала 71%, таму беларускае грамадзянства не падпадае пад правіла 20%.

Затое большае значэнне набываюць спосаб уезду, першая рэгістрацыя, маршрут і краіна, адказная за разгляд заявы.

А калі ўлады пераходзяць да пытання аб тым, ці небяспечна чалавеку вяртацца ў Беларусь, значэнне маюць не толькі рэпрэсіі, з якімі ён сутыкаўся да ад’езду. Пры індывідуальнай ацэнцы можа ўлічвацца дзейнасць у эміграцыі, завочныя крымінальныя працэсы, ціск на сваякоў і рызыкі, якія ўзнікаюць непасрэдна пры вяртанні.

Таму для беларускага заяўніка новая сістэма змяняе перш за ўсё шлях да прыняцця рашэння, тады як падставы для атрымання міжнароднай абароны па-ранейшаму ацэньваюцца індывідуальна.