Адкрытае расследаванне азначае: Офіс пракурора палічыў, што ёсць дастатковыя падставы меркаваць, што беларускімі ўладамі былі здзейснены злачынствы супраць чалавечнасці ў форме дэпартацыі або пераследу праз дэпартацыю. Канкрэтна гаворка ідзе пра дзеянні ўлад, якія прывялі да дэпартацыі — гэта значыць вымусілі сотні тысяч людзей пакінуць краіну. Паводле версіі следства, гэтыя дзеянні здзяйсняліся ў рамках палітыкі пераследу тых, хто не згодны з уладай. Такія дзеянні, як мяркуецца, заахвочваліся або былі ўхвалены на найвышэйшым дзяржаўным узроўні, то-бок найвышэйшымі службовымі асобамі дзяржавы.
Якія злачынствы Лукашэнкі расследуюць
Важна падкрэсліць, што расследаванне ахоплівае толькі трансгранічныя злачынствы — гэта значыць тыя, якія былі здзейснены з 1 мая 2020 года на тэрыторыі Беларусі, але як мінімум адзін з элементаў гэтых злачынстваў адбыўся на тэрыторыі Літвы. Прасцей кажучы, расследаванне не датычыцца любых супрацьпраўных дзеянняў беларускіх улад, здзейсненых у сувязі з падзеямі 2020 года і ў наступны перыяд. Яно ахоплівае толькі тыя з іх, якія звязаны з тэрыторыяй Літвы. Менавіта таму гаворка ідзе толькі пра дэпартацыю і пераслед праз дэпартацыю. Праз тое, што Беларусь не з’яўляецца ўдзельніцай Рымскага статута, юрысдыкцыя суда грунтуецца на тэрытарыяльнай прывязцы да Літвы.
Чаму гэта ўсё яшчэ не 100% вынік? Цяпер Офіс пракурора будзе вывучаць доказы віны канкрэтных службовых асоб, каб зрабіць выснову, ці дастатковыя яны для выдачы ордэраў на арышт. Калі пракурор знаходзіць дастаткова падстаў, ён звяртаецца ў Палату папярэдняй вытворчасці з хадайніцтвам аб выдачы ордэраў на канкрэтных асоб. Палата, у сваю чаргу, вырашае, ці ёсць падставы для іх выдачы.
Колькі часу зойме працэс, і што гэта азначае?
Гэты працэс няхуткі. Ён можа доўжыцца не адзін год. Напрыклад, у справе М’янма/Бангладэш, на якую спасылалася Літва для абгрунтавання юрысдыкцыі адносна трансгранічных злачынстваў, з моманту адкрыцця расследавання да падачы хадайніцтва ў Палату аб выдачы ордэраў прайшло 5 гадоў. Пры гэтым Палата разглядае пытанне аб выдачы ордэраў ужо 2 гады.
Разам з тым сам факт адкрыцця расследавання па беларускай сітуацыі вельмі значны, бо азначае прызнанне Міжнародным крымінальным судом сітуацыі з выгнаннем сотняў тысяч людзей з уласнай краіны як асабліва сур’ёзнай. Суд не адкрывае расследаванне па любой заяўленай сітуацыі, нават калі гаворка ідзе пра злачынствы, якія падпадаюць пад яго юрысдыкцыю. Такім чынам, дадаткова падкрэсліваецца сур’ёзнасць гуманітарнага крызісу, які склаўся ў сувязі з падзеямі 2020 года і ў наступны перыяд.
Сам факт адкрыцця расследавання таксама дэманструе важнасць намаганняў, якія прыкладаюцца на шляху да дасягнення правасуддзя. Гэта рэальны, хай і прамежкавы, вынік, які паказвае, што гэтыя намаганні не з’яўляюцца марнымі ва ўмовах, калі дзейнічаць унутры краіны немагчыма.
