Пратэснае галасаванне людзей, якія баяцца за сваю будучыню — пра перамогу АдГ у Германіі

08/09/2026 - 12:40

Ульрых Зігмунд, вядучы кандыдат ад партыі "Альтэрнатыва для Германіі" на выбарах у Саксоніі-Анхальт (у цэнтры)

Ульрых Зігмунд, вядучы кандыдат ад партыі "Альтэрнатыва для Германіі" на выбарах у Саксоніі-Анхальт (у цэнтры) / REUTERS/Fabrizio Bensch

Перамогу ультраправых у нямецкай зямлі Саксонія-Анхальт называюць аплявухай федэральнаму канцлеру Фрыдрыху Мерцу. Партыя “Альтэрнатыва для Германіі” (АдГ) атрымала 43,8% галасоў — утрая больш, чым хрысціянскія дэмакраты Мерца.

Калі яны змогуць стварыць кааліцыю з “Саюзам Сары Вагенкнехт” (ССВ), то сфарміруюць урад і атрымаюць кантроль над паліцыяй, адукацыяй і культурай у гэтай зямлі. Лідар спіса ССВ Томас Шульцэ ўжо сказаў Deutsche Welle, што цалкам гатовы супрацоўнічаць з любой партыяй. Гэта катастрофа?

Гісторык і палітычны аглядальнік Аляксандр Фрыдман кажа, што немцы на гэтых выбарах галасавалі не за ультраправых, а супраць Мерца. Таму першая з часоў заканчэння Другой сусветнай вайны перамога ультраправых хоць і гістарычная, але пакуль не катастрафічная.

Ці паміраць правыя немцы Лукашэнку і Пуціна з Берлінам і ці вышлюць дадому ўсіх украінскіх бежанцаў? Не. Падрабязней — у інтэрв’ю з Аляксандрам Фрыдманам.

“Гэта было галасаванне людзей, якія баяцца за сваю будучыню”

— Дык што адбылося ў Саксоніі-Анхальт: “Альтэрнатыва для Германіі” трыумфальна перамагла ці ХДС/ХСС правальна прайграла?

— Гэта паспяховая кампанія АдГ на чале з харызматычным Ульрыхам Зігмундам, і яны ўзнялі тэмы, якія добра ўспрыняла аўдыторыя.

І гэта катастрафічны правал хрысціянскіх дэмакратаў. Гэты вынік справядліва называюць аплявухай федэральнаму канцлеру Фрыдрыху Мерцу, гэта адказ Саксоніі-Анхальт федэральнаму ўраду.

Протестное голосование людей, боящихся за своё будущее. Фридман — о победе АдГ в Германии

Ульрых Зігмунд / Associated Press

Мы бачылі пратэснае галасаванне людзей, незадаволеных сваім эканамічным становішчам, знешняй палітыкай, галасаванне людзей, якія баяцца за сваю будучыню.

— Чаму менавіта ў Саксоніі АдГ набыла такую папулярнасць? Там што, нейкія асабліва радыкальныя людзі?

— Гэта невялікая федэральная зямля, дзе жыве крыху больш за 2 мільёны чалавек, зямля, дзе стан эканомікі сапраўды нядобры. Многія маладыя людзі з’язджаюць адтуль і едуць на працу ў іншыя федэральныя землі. Усе тыя праблемы, якія ёсць у Германіі, у Саксоніі асабліва абвастрыліся.

Ну а меркаванне, што там жывуць нейкія асаблівыя людзі, успрымальныя да ультраправых ідэй, — я б не стаў перабольшваць. Апытанні паказваюць, што людзі з ультраправымі поглядамі не складаюць большасці выбарцаў АдГ — многія прагаласавалі проста ў знак пратэсту.

— Зігмунд сказаў сваім прыхільнікам, што перамога яго партыі — гэта “сігнал для ўсёй Германіі”. Ці так гэта? У якой наступнай зямлі могуць перамагчы правыя?

— Зігмунд шмат чаго сказаў, але гэтыя пафасныя тэзісы я б разглядаў проста як паслявыбарныя заявы чалавека, які напісаў гісторыю партыі. Так, цяпер у АдГ ёсць шанец сфарміраваць урад, але абсалютнай большасці ў іх няма. Цяпер усё залежыць ад таго, ці падтрымае іх Саюз Сары Вагенкнехт [які набраў 5,3% і такім чынам атрымае пяць мандатаў].

Што тычыцца астатніх федэральных зямель — шанцаў прыйсці да ўлады ў правых там няма. У канцы гэтага месяца пройдуць выбары ў зямлі Мекленбург і ў Берліне. Асабліва ў Мекленбургу ў АдГ добрыя пазіцыі: паводле апытанняў, яны пакуль ідуць на першым месцы, магчыма, нават перамогуць, набраўшы больш за 30%. Але ніякіх шанцаў атрымаць абсалютную большасць у іх няма. Тым больш ім не ўдасца атрымаць большасць у Берліне — там яны цяпер, паводле апытанняў, далёка не на першых пазіцыях, таму рэальнай магчымасці прыйсці да ўлады ў іх няма.

Я мяркую, што гэтая аглушальная перамога надасць партыі новы імпульс, але ланцуговай рэакцыі я не чакаю. І цяпер федэральныя ўлады, і перш за ўсё хрысціянскія дэмакраты, якія ўзначальвалі ўрад у Саксоніі-Анхальт, проста перадаюць АдГ магчымасць сфарміраваць урад.

Вось, мяч на вашым баку, фарміруйце. А для “Альтэрнатывы” гэта не вельмі прыемны момант: тут давядзецца ад слоў пераходзіць да справы. А многае з таго, на чым яны настойваюць, яны проста не могуць рэалізаваць у межах цяперашняга заканадаўства.

— Пра правы паварот у Еўропе гавораць не толькі ў сувязі з Германіяй. Чым АдГ адрозніваецца ад правых партый у іншых краінах?

— Асаблівасць АдГ — радыкалізацыя. Калі паглядзець на партыю Джорджыі Мелоні ў Італіі, на партыю Ле Пэн у Францыі, то мы ўбачым курс на дэрадыкалізацыю. А ў Германіі, наадварот, ультраправая партыя набывае ўсё больш радыкальны характар, асабліва на ўсходзе краіны.

“Будуць прыняты меры, якія абмяжуюць уцечкі інфармацыі ў Расію”

— З ростам папулярнасці АдГ ці робяць іншыя партыі крэн у правы бок?

— Калі гаварыць пра тэмы міграцыі і барацьбы са злачыннасцю, то тут хрысціянскім дэмакратам давядзецца задумацца. АдГ гуляе на іхнім полі, адбіраючы галасы выбарцаў, і ім давядзецца паказаць сваю эфектыўнасць у гэтых сферах. Дарэчы, міграцыйная палітыка ўжо ўзмоцнена, то-бок пэўны зрух у правы бок ужо адбываецца.

Думаю, спробы выбіць зямлю з-пад ног АдГ, у тым ліку з выкарыстаннем правых наратываў, будуць. Тым больш што гэта эфектыўна. Дастаткова паглядзець на Данію: жорсткая антыміграцыйная палітыка сацыял-дэмакратаў дазволіла аслабіць і правыя, і ультраправыя партыі ў гэтай краіне.

— АдГ выступае за пазбаўленне ўкраінцаў статусу бежанцаў — як гэтае жаданне правых можа паўплываць на палітыку Германіі ў дачыненні да бежанцаў у цэлым?

— Прынцыпы, паводле якіх ажыццяўляецца прыём украінскіх бежанцаў, вызначаюцца не ў Магдэбургу [сталіца зямлі Саксонія-Анхальт], а ў Берліне. Так што АдГ не можа проста адмовіцца прымаць бежанцаў з Украіны або пачаць высылаць туды людзей. Але яны могуць ускладніць ім жыццё. Напрыклад, яны прапануюць “скідаць” у асобныя класы для мігрантаў дзяцей украінскіх бежанцаў, якія вучацца ў агульных класах.

Так што ўкраінскія бежанцы могуць самі захацець перабрацца з гэтай зямлі ў іншыя. Але ўсходнія землі і так не з’яўляюцца прыярытэтным выбарам для бежанцаў і эмігрантаў. Там антыміграцыйныя настроі заўсёды былі мацнейшымі, чым на захадзе, ды і эканамічная сітуацыя горшая.

— А беларускія мігранты адчуюць на сабе наступствы перамогі правых?

Калі ты просіш прытулак і твая справа разглядаецца ў гэтай зямлі, і калі яе разглядае чыноўнік, які падтрымлівае АдГ, і калі рашэнне невідавочнае, знаходзіцца на мяжы, — магчымыя негатыўныя сцэнарыі. Але каб гэта набыло масавы характар, каб законы для мігрантаў у Саксоніі-Анхальт сталі іншымі, чым у іншых федэральных землях… Мне гэта падаецца неверагодным.
У АдГ жа няма большасці ў парламенце, а значыць, законы могуць быць прыняты толькі пры падтрымцы іншых палітычных сіл. Магчымасці АдГ абмежаваныя: усё ж у Германіі выбудаваны трывалыя дэмакратычныя інстытуты.

— АдГ вядомая як партыя, лаяльная Крамлю. Чым гэта можа быць небяспечна? І ці магчымыя ўцечкі сакрэтнай інфармацыі ў Расію?

— Вядома. Калі партыя прыходзіць да ўлады, то МУС пераходзіць у яе распараджэнне. А гэта значыць, што ў яе распараджэнне трапляе і ўся інфармацыя, звязаная з дзейнасцю “Бундэсвера” ў гэтай зямлі.

Але я думаю, што гэта не той сцэнарый, якога ніхто не чакаў. Да яго рыхтаваліся, ён не зваліўся як снег на галаву. І, значыць, будуць прыняты меры, якія абмяжуюць уцечкі інфармацыі ў Расію.

— А адносіны з Беларуссю могуць неяк істотна змяніцца?

Не думаю, што беларускім пытаннем у Саксоніі-Анхальт будуць займацца асобна. “Альтэрнатыва” выступае за аднаўленне школьнага абмену з Расіяй, і ў гэтым кантэксце можа з’явіцца нешта падобнае і для Беларусі. Магчыма, з’явяцца нейкія сумесныя культурныя мерапрыемствы.
Гэтая партыя арыентавана на Расію, а Беларусь разглядае толькі ў расійскім кантэксце. Ды і не славілася гэтая зямля нейкімі асаблівымі сувязямі з Беларуссю — у гэтым напрамку я нічога асаблівага не чакаю.

— Прыхільнікі правых ідэалогій любяць казаць пра “маятнік”, які рана ці позна ваганецца ў іншы бок. У Саксоніі-Анхальт ён ужо вагануўся?

— Так, маятнік вагануўся. Таму што ў людзей быў страх перад будучыняй, было незадавальненне эканамічнай і міграцыйнай сітуацыяй, было таксама незадавальненне культурнай палітыкай, якая доўгі час знаходзілася пад уплывам левых ідэй.

Учора быў паказальны момант, калі Ульрых Зігмунд звярнуўся да партыйнага актыву і сказаў ім: “Мае сябры”. Калі б ён хацеў сказаць карэктна, сказаў бы: “Мае сябры і сяброўкі”. Ну, у яго толькі сябры. Так што ў гэтым сэнсе можна казаць, што так, маятнік вагануўся ў супрацьлеглы бок. Але я не стаў бы рабіць такіх далёкасяжных высноў: усё ж Саксонія-Анхальт — зямля са сваёй спецыфікай.