Прафесар Акадэміі МУС: Трэба прыняць дзяржпраграму падтрымкі беларускай мовы
![Прафесар Акадэміі МУС: Трэба прыняць дзяржпраграму падтрымкі беларускай мовы](/sites/default/files/styles/gallery_main/public/2023-08/mg2kvtgo3wrg7fdctjj2k5grwl31vl-org.jpg.webp?itok=KSmpl8Dc)
У Беларусі наспеў час прыняць дзяржаўную праграму падтрымкі беларускай мовы. Пра гэта 6 траўня заявіла прафесар кафедры беларускай і замежных моў Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Валянціна Мароз падчас выступу на I Міжнародным навуковым кангрэсе беларускай культуры ў Нацыянальнай акадэміі навук.
"За сваю гісторыю беларуская мова прайшла шлях ад гаворак крывічоў, дрыгавічоў, радзімічаў праз перыяды мовы народнасцяў у Вялікім Княстве Літоўскім і нацыянальнага адраджэння ў XIX—XX стагоддзях, дасягнуўшы найвышэйшай ступені свайго развіцця — нацыянальнай мовы", — цытуе словы Мароз БелаПАН. Яна падкрэсліла, што сёння "ва ўсіх сферах, у тым ліку ў сілавых структурах, беларуская мова разглядаецца як фактар абароны і забеспячэння нацыянальнага суверэнітэту".
Ад пачатку 1990-х гадоў у дзяржаве рабіліся розныя захады па рэгуляванні моўнага пытання, пачынаючы ад абвяшчэння беларускай мовы адзінай дзяржаўнай, да рэферэндуму, які надаў рускай мове роўны статус з беларускай, і шэрагу паправак у моўнае заканадаўства. "Відавочна, што назапашаныя праблемныя пытанні ў практыцы выкарыстання дзвюх моў за апошнія 20 гадоў не могуць быць вычарпаныя асобнымі нават істотнымі папраўкамі ў заканадаўстве, — адзначыла Мароз. — Прававое рэгуляванне і ўнясенне паправак у заканадаўчыя дакументы павінны быць падмацаваны адпаведнай дзяржаўнай праграмай падтрымкі беларускай нацыянальнай дзяржаўнай мовы".
Прафесар Акадэміі МУС нагадала, што адразу пасля прыняцця ў 1990 годзе Закона "Аб мовах ў Беларускай ССР", які вызначыў беларускую адзінай дзяржаўнай мовай, была прынятая дзяржпраграма, якая рэгулявала паэтапны пераход усіх сфер, пачынаючы з адукацыйнай, на беларускую мову. "Для кожнай сферы там пазначаўся пэўны тэрмін — на справавую сферу адводзіліся тры гады, на дашкольнае навучанне і сферу адміністрацыі — пяць гадоў, на адукацыйную сістэму — дзесяць гадоў. Мы добра помнім, што гэты працэс пераходу ўсіх сфер дзяржаўнага рэгулявання сапраўды быў рэальным", — зазначыла яна.
"Сёння мы таксама на тым этапе, калі патрэбныя рэальныя меры, якія б маглі прывесці да пэўнай роўніцы сістэму двухмоўя ў законе і Канстытуцыі, каб кожны ведаў, як і дзе ён не проста мае права, але і павінен карыстацца беларускай моваю. У гэтай сітуацыі асаблівую ўвагу трэба надаваць сістэме адукацыі, бо выхаванне і навучанне беларусаў мусіць даваць магчымасць сапраўды засвойваць ўсю сістэму нацыянальных каштоўнасцей, гістарычную памяць на нацыянальнай мове. А ва ўмовах двухмоўя гэта можна зрабіць толькі з дапамогай адпаведнай дзяржпраграмы", — дадала Мароз.
Паводле яе слоў, такая дзяржпраграма мусіць замацаваць, што ў кожнай навучальнай установе "павінна быць вызначана кола прадметаў — не меней за 50% гуманітарных і спецыяльных дысцыплін, якія б чыталіся па-беларуску".
"Мы можам прапанаваць ад імя кангрэса стварыць аўтарытэтны навуковы калектыў, які б выпрацаваў механізм рэгулявання і выкарыстання рэальнага двухмоўя ва ўсіх сферах — асобна для адміністрацыйнай, адукацыйнай, навуковай сфер і гэтак далей. Далей мы можам ініцыяваць прыняцце адпаведнай праграмы на аснове навуковых высноў камісіі", — сказала Валянціна Мароз.
Удзельнікі кангрэса беларускай культуры заклікалі больш актыўна папулярызаваць культурную спадчыну Беларусі. У ім паўдзельнічалі больш за 300 культуролагаў, гісторыкаў, этнографаў, літаратуразнаўцаў, мовазнаўцаў і дзеячаў культуры з трынаццаці краін свету — Беларусі, Аўстрыі, Вялікабрытаніі, В'етнама, Ірана, Кітая, Літвы, Польшчы, Расіі, Славакіі, ЗША, Украіны і Японіі.