Вы тут

Мінск арабскі: ад чаго бягуць мігранты і ці засталіся беларусы талерантнымі

Ці прайшла беларуская талерантнасць выпрабаванне крызісам? / калаж Улада Рубанава, Еўрарадыё

Некалькі месяцаў таму гасцей з блізкаўсходніх краін прывозілі да гатэляў на аўтобусах. Гэта былі заможныя людзі, у якіх хапала грошай на жыццё ў гатэлі.

Цяпер познім вечарам у Мінску можна ўбачыць людзей, якія сустракаюць беларускі лістапад на вуліцы. У суполках мігрантаў пішуць, што сярод іх могуць быць і тыя, у каго скончыліся візы, без якіх засяліцца ў гатэлі немагчыма, — і проста бедныя людзі.

 

"Сем'яў з дзецьмі паменшала"

У салонах мабільнай сувязі на Нямізе турысты афармляюць сімкі сем'ямі. Даваць каментары супрацоўнікі адмаўляюцца, спасылаючыся на аўдыязапіс, які вядзецца ў кожным салоне, і прапануюць звярнуцца па статыстыку нядаўна зарэгістраваных у сетцы гасцей сталіцы ў кол-цэнтр.

Тыя, хто сімкі ўжо набыў, блукаюць па Мінску з тэлефонам у руках: адзвоньваюцца блізкім па відэасувязі.

Людзі з аднастайнымі торбамі "Аляска" мігруюць паміж гатэлямі і ГЦ Galleria Minsk. Ля гандлёвага цэнтра стаяць машыны міліцыі, па праспекце прагульваецца патруль. Ля Палаца спорту аформіўся невялікі лагер: лаўкі ля фантана заваленыя торбамі і заплечнікамі, іх уладальнікі групкамі сядзяць побач.

Гэта відэа было знятае каля месяца таму. З тых часоў змянілася толькі тэмпература паветра

Супрацоўнікі гатэляў, якія пагадзіліся з намі пагаварыць, падрабязнасцяў у апісанне гэтай карціны могуць дадаць няшмат. Кажуць, маўляў, вы ж самі ўсё бачыце. Пастаяльцаў называюць "турысты" і з разуменнем усміхаюцца.

"Раней людзей прывозілі цэнтралізавана: то аўтобусамі, то бусамі. Цяпер яны засяляюцца невялікімі групамі чалавекі па тры. Пару тыдняў таму стала прыкметна менш дзяцей, а да гэтага ехалі сем'ямі з дзецьмі, і часта гэта было далёка не адно дзіця", — расказвае адзін з супрацоўнікаў мінскага гатэля.

У іншым гатэлі кажуць, што ў дыялог з пастаяльцамі ўступіць практычна немагчыма: вельмі нямногія ведаюць хоць бы англійскую мову.

"Адно аднаму перакладаюць рэдка: яны ўсе з розных краін. Як яны збіраюцца жыць у Еўропе? Навошта яны туды едуць? Па дапамогу?" — задаюцца супрацоўнікі гатэляў пытаннямі.

Ад чаго гэтыя людзі ўвогуле бягуць? Мы запыталіся ў праваабаронцаў.

— Мы сутыкаліся ў асноўным з курдамі з Ірака. Мне асабліва запомнілася адна гісторыя: чалавек служыў у паліцыі ў Іраку, з'ехаў, баючыся тэрарыстычных нападаў, якія здзяйсняюцца ў тым ліку на паліцэйскіх участках.

Іншы наш суразмоўнік атрымаў раненне пры абстрэле — таксама ў часе тэрарыстычнай атакі. Гісторыі розныя, ва ўсіх людзі вымушаныя былі сабраць рэчы і паспрабаваць знайсці прыстанішча ў Еўропе.

Мы разумеем, што не ўсе могуць гаварыць праўду. Але мы пакуль не сустракалі людзей, якія пакінулі свае краіны з эканамічных прычын, у асноўным людзі бягуць, таму што асцерагаюцца за сваё жыццё.

Алена Чаховіч, праваабаронца Human Constanta

Днём пастаяльцаў у гатэлі няшмат. Нам расказваюць, што большасць "турыстаў" у гэты час ідуць па пакупкі. А раніцай іх у лобі было "чалавек 150".

"Прыходзьце ўвечары, самі ўсё пабачыце, — загадкава анансуюць у гатэлі. — Усе таксісты каля гатэля "зараджаныя", ведаюць, куды ехаць".

Зрэшты, увечары ў гатэлі асаблівых змен не было прыкметна. У лобі — група з дзесяці пастаяльцаў, і ў самім гатэлі, і вакол яго — ціха.

Куды як больш людна ўвечары ўсё на той жа пляцоўцы ля ГЦ Galleria Minsk. Хоць у гатэлях і шмат замежнікаў, не кожны з іх можа дазволіць сабе пакой, і а 10-й вечара дзясяткі людзей усё яшчэ сядзелі на заплечніках і рэчмяшках ля фантанчыка побач з гандлёвым цэнтрам.

 

"Раней былі людзі пры грашах, цяпер — маламаёмныя"

Супрацоўнікі фудкорта і крам у ГЦ Galleria Minsk размаўляюць вельмі акуратна. Хтосьці расказвае, што "турысты" аддаюць перавагу плову — на фудкорце асабліва людна ля ўстаноў з усходнімі стравамі. Хтосьці канстатуе відавочнае: ну так, замежнікаў больш, чым было, але працягваць размову адмаўляецца.

Ля ТЦ Galleria Minsk / Еўрарадыё

У руках у аднаго з гасцей сталіцы — пакет "Спортмайстар". Лагічна выказаць здагадку, што там турысты закупляюцца ўсім неабходным для хуткага небяспечнага пераходу. Але ў "Спортмайстру" сказалі, што нейкага надзвычайнага наплыву гасцей не заўважылі.

А вось таксісты — заўважылі. Таксіст Анатоль (імя суразмоўніка змененае) прадказальна пачаў заўважаць замежных турыстаў сярод кліентаў у сярэдзіне лета. У апошнія два тыдні іх стала асабліва шмат — і гэта ўжо не тыя турысты, якіх прывозілі ў гатэлі на аўтобусах.

— Раней было прыкметна, што людзі пры грашах. Цяпер едуць бедныя, маламаёмныя, без грошай. Раней з Мінска яны адпраўляліся на Брэст і Гродна, а цяпер толькі на Гродна: людзі кажуць, там чамусьці прасцей перайсці мяжу. Мы становімся нейкім Парыжам. Спагады ўжо няма.

Наш суразмоўнік стаў заўважаць, што людзі прыязджаюць у Мінск ужо больш падрыхтаваныя. Яго апошнія кліенты былі апранутыя і абутыя па надвор'і. Калі наш суразмоўнік выказаў здагадку, што госці прыехалі з Ірака, яго паправілі — з Сірыі.

— Хлопцы былі больш-менш пры грашах, знялі кватэру. У кожнага па тры пакеты ў руках. Намёты, боты лёгкія дзьмутыя. Я паставіў ім запісаную фразу з перакладчыка, якую выкарыстоўваў для зносін з іракцамі, а яны сказалі: мы не іракцы, мы сірыйцы. Па маіх назіраннях, сірыйцы едуць на Брэст, а іракцы — на Гродна.

— Мы запусцілі маніторынг сітуацыі, стараемся апытваць транзітных уцекачоў, якія цяпер знаходзяцца на тэрыторыі Беларусі. І для гэтага нам патрэбныя людзі, якія валодаюць вуснай арабскай мовай, паколькі большасць людзей не валодаюць англійскай або французскай мовай.

У вымушаных мігрантаў ёсць запыт на цёплую вопратку і медыкаменты. Некаторыя з іх цяпер растрачваюць свае апошнія грошы і застаюцца без жылля. Мы ўжо назіраем, што частка людзей начуе на вуліцы, прычым з маленькімі дзецьмі.

Алена Чаховіч, праваабаронца Human Constanta

Алена дадае — ёсць вялікая патрэба ў медыцынскай дапамозе з боку тых людзей, якія вымушаныя былі правесці некалькі дзён у лесе, у прымежных раёнах. У некаторых з іх стан, блізкі да абмаражэння, або праблемы з нагамі праз тое, што доўга сядзелі ў адным становішчы.

— Ім патрэбна і прававая дапамога. Людзі, якія прыязджаюць у Беларусь, часам зусім не разумеюць, якія ў іх ёсць правы, якія абавязацельствы, якая працэдура атрымання прыстанішча ў Еўропе, ці могуць яны атрымаць прыстанішча ў Беларусі. І даводзіцца праводзіць яшчэ і асветніцкую працу.

Часцей за ўсё да нас звяртаюцца ўжо пасля няўдалай спробы перасячэння мяжы. А часам мы атрымліваем запыты ад сваякоў людзей, якія знаходзяцца пад аховай памежнікаў у лесе пасля няўдалай спробы трапіць у Еўропу.

Часам замежнік — гэта турыст

У тэматычных суполках у сацсетках таксама часам з'яўляюцца здымкі людзей, якія начуюць на вуліцы. У каментарах да адной з такіх публікацый адзін з карыстальнікаў Азіз апублікаваў відэа, знятае з акна гатэля "Юбілейная".

Азіз родам з Ірака. Мы распыталі яго пра тое, як ён трапіў у Беларусь. Па словах нашага суразмоўніка, ён пабываў тут яшчэ летам. Сябар Азіза прыехаў у Мінск на вучобу і шмат расказваў яму пра Беларусь. У ліпені Азіз вырашыў "уцячы" ад іракскай спякоты і паглядзець на Мінск.

— Выдатны досвед, выдатная атмасфера. У Беларусі людзі вельмі добрыя, чалавечныя. У першы дзень майго знаходжання тут я збіраўся паехаць у рэстаран і папрасіў дзяўчыну на вуліцы дапамагчы мне выклікаць таксі. Калі я прыехаў на месца, аказалася, што яна аплаціла маю паездку, нават не сказаўшы пра гэта.

Калі-небудзь я б хацеў зноў прыляцець у Беларусь, але іракскія авіялініі спынілі палёты праз праблемы нелегальнай міграцыі. Я спадзяюся, што гэтая праблема будзе вырашана, а жыццё ў вашай краіне вернецца ў нармальнае рэчышча.

Чаму людзі з Ірака адважваюцца на нелегальную міграцыю? Праз беспрацоўе або палітычную сітуацыю, праз тэрарызм. І магчыма, з рэлігійных прычын — калі гаворка, напрыклад, пра езідаў [канфесія курдаў. — Еўрарадыё].
 

"Людскае стаўленне — гэта тое, чаго мы самі шукалі ў 2020 годзе"

Беларусы на праверку аказаліся талерантнымі да вельмі пэўнай ступені. Талерантнасць скончылася там, дзе першыя мігранты засталіся спаць пад адкрытым небам.

Мінскія фота абмяркоўваюць у тэматычных суполках у сацсетках

З іншага боку, стаўленне беларусаў да праблемы нерэгулярнай міграцыі складанейшае, перакананы аналітык Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў Вадзім Мажэйка.

Беларусы сутыкнуліся не з натуральнай хваляй міграцыі, а з гібрыднай вайной. Таму да разнастайнасці эмоцый, якія адчуваюць, бачачы людзей, што начуюць на вуліцы, можа прымешвацца яшчэ і пачуццё віны перад Еўропай, хоць не на беларусах ляжыць віна за крызіс, падкрэслівае Мажэйка.

— Я чую цяпер і людзей, якія спачуваюць мігрантам, і тых, хто кажа, што яны самі вінаватыя. Але мне здаецца, важна разумець, што беларусы сутыкнуліся не проста з натуральнай хваляй міграцыі, з якой сутыкаюцца, напрыклад, жыхары Турцыі.

Беларусь сутыкаецца з гібрыднай вайной. І ў гэтым сэнсе ні ў адной краіне свету людзі не будуць радыя, калі ўлада будзе ператвараць краіну ў транзітны лагер уцекачоў, арыентуючыся на свае палітычныя мэты. Гэтая сітуацыя нікога не парадуе.

А становішча, у якім апынуліся мігранты, пагаршаецца тым ціскам, які адчулі на сабе недзяржаўныя арганізацыі. Праз гэта тыя самыя праваабаронцы не могуць аказаць гэтым мігрантам настолькі поўную дапамогу, якую маглі б аказаць некалькі гадоў таму.

Для мяне адказаць на пытанне пра тое, як сябе паводзіць у дачыненні да мігрантаў, вельмі проста: гэтаксама, як паводзіць сябе ў дачыненні да людзей. Па-людску. Памятаць, што людскае стаўленне — гэта тое, чаго шукалі самі беларусы ўвесь 2020 год.

 

Калі не Еўропа, то што?

Дапусцім, спроба трапіць у Еўропу не ўдалася. Як доўга чалавек можа заставацца ў Беларусі? Да заканчэння візы. А пасля, калі праваахоўнікі правераць у яго дакументы, ён павінен будзе пакінуць тэрыторыю нашай краіны.

Але ў Human Constanta кажуць, што ўжо цяпер вялікая колькасць транзітных уцекачоў знаходзіцца ў краіне са скончанай візай. Ці могуць гэтыя людзі застацца ў Беларусі?

У Беларусі, як і ў іншых краінах, існуе механізм міжнароднай абароны. Транзітныя ўцекачы могуць падаваць прашэнне на статус уцекача або дадатковую абарону. Праблема ў тым, што Беларусь на працягу многіх гадоў выносіла вельмі малую колькасць станоўчых рашэнняў у адказ на такія запыты.

Складана меркаваць, з чым гэта звязана. Але на цяперашні момант палітыка дзяржавы ў тым, каб выкарыстоўваць людзей як механізм ціску. І я асцерагаюся, што пры такім становішчы рэчаў пры падачы заявы на атрыманне статусу ўцекача імавернасць атрымаць яго будзе яшчэ меншая.

Алена Чаховіч, праваабаронца Human Constanta

Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.

Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.