Вы тут

Шторкі ёсць... з трох бакоў: таемнае галасаванне ў Беларусі — у адкрытых кабінах

У беларускіх выбарах стане менш таямніцы / Еўрарадыё

Назіральнікі ў розных кутках Беларусі заўважылі, як сябры ўчастковых камісій... здымаюць шторкі з кабінак для галасавання. А як жа тое, што па Канстытуцыі галасаванне ў Беларусі — таемнае?

Адно з такіх паведамленняў прыйшло з Маладзечна. Еўрарадыё дазванілася да старшыні Маладзечанскай раённай камісіі Ірыны Нядзведскай:

— На кабінках на вашых участках праўда адсутнічаюць шторкі?

— Шторкі ёсць... з трох бакоў.

— А з чацвёртага што?

— А чацвёрты — адкрыты бок.

— Гэта значыць, будзе відаць, што ў кабінках адбываецца?

— Давайце я вам пакуль што нічога каментаваць не буду... Зразумейце, цяпер ідзе падрыхтоўка яшчэ ўчасткаў. Гатоўнасць іх будзе правярацца трэцяга чысла. Калі вас гэта цікавіць, вы мне трэцяга патэлефануйце.

Выбарчы ўчастак у Беларусі / Еўрарадыё

Датэрміновае галасаванне на прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі стартуе 4 жніўня. Кандыдат у прэзідэнты Святлана Ціханоўская заклікае беларусаў для абароны ад фальсіфікацый на выбарах карыстацца платформай "Голас". Да яе ўжо далучыліся 570 тысяч чалавек. Аўтары ініцыятывы прапануюць выбаршчыкам сфатаграфаваць запоўнены бюлетэнь — каб падлічыць альтэрнатыўныя вынікі выбараў.

Супраць ініцыятывы асцярожна выказалася кіраўнік Цэнтрвыбаркама Лідзія Ярмошына. Не, яна не можа забараніць фатаграфаваць бюлетэнь. Але звяртае ўвагу, што законам фотаздымка не прадугледжаная. І што гэта супярэчыць прынцыпу аб таямніцы волевыяўлення, прапісанаму ў Канстытуцыі.

Цяпер атрымліваецца, што фатаграфаваць бюлетэнь выбаршчыку давядзецца ў адкрытай кабінцы. Гэта наогул законна — глядзець, як галасуе выбаршчык? І вось якраз гэта не супярэчыць канстытуцыйнаму праву на таемнае галасаванне?

Палітолаг Юрый Чавусаў расказвае Еўрарадыё, што канкрэтных правілаў для афармлення кабінак для галасавання ў заканадаўстве няма:

"Выбарчы кодэкс гаворыць пра тое, што галасаванне павінна праходзіць таемна, а як гэта рэалізуецца — пытанне ўжо арганізацыі і афармлення ўчастка для галасавання. Гэта могуць быць не шторкі, гэта могуць быць кабінкі. Я бачыў, як у школе ставяць парту на парту — і людзі запаўняюць [бюлетэнь] у такой імправізаванай кабінцы. Шторкі — не абавязковая ўмова".

У зборніку метадычных матэрыялаў для ўчастковых камісій па выбарах прэзідэнта Рэспублікі Беларусі ёсць пункт 3.2. "Абсталяванне памяшкання для галасавання". Патрабаванням да кабін для галасавання там аддадзены цэлы сказ:

"Для забеспячэння таемнага галасавання ўсталёўваюцца кабіны альбо адводзяцца спецыяльна абсталяваныя пакоі, якія абсталёўваюцца сталамі (падстаўкамі), сістэмай асвятлення (пры неабходнасці) і забяспечваюцца пісьмовымі прыладамі (за выключэннем алоўкаў)".

У Канстытуцыі Беларусі ёсць артыкул 68: "Галасаванне на выбарах з'яўляецца таемным: кантроль за волевыяўленнем выбаршчыкаў у ходзе галасавання забараняецца". Але глядзець і кантраляваць — гэта розныя рэчы, гэта значыць фармальна адсутнасць чацвёртай шторкі не парушае асноўнага закона. Але прынцып таемнага галасавання павінен выконвацца — са шторкамі або без.

"Калі шторак няма, то як размешчана кабінка? Калі гэта зроблена так, што ўсе бачаць, хто як запаўняе [бюлетэнь], то гэта, напэўна, было б парушэннем выбарчага заканадаўства, — працягвае Юрый Чавусаў. — На месцы выбаршчыкаў, вядома, варта было б падаць скаргу".

Як паказвае практыка, апошняе слова на ўчастку — за старшынёй УВК. Менавіта ад яго залежыць, ці будзе выкарыстанне смартфона або фотаапарата на ўчастку прызнана парушэннем.

Пры адсутнасці шторкі з аднаго з чатырох бакоў кабінкі для галасавання заўважыць смартфон у руках у выбаршчыка будзе ў разы прасцей. Людзям, якія ўдзельнічаюць у ініцыятыве "Голас", варта псіхалагічна падрыхтавацца да таго, што бюлетэнь давядзецца фатаграфаваць на вачах у сяброў участковых камісій.

Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.

Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.