Інцыдэнт у Мачулішчах: дзе фота самалёта і як дроны заляцелі ў беспалётную зону?
![Што вядома пра атаку на ваенны самалёт у Мачулішчах? / Maxim Maksimov](/sites/default/files/styles/gallery_main/public/2023-08/Beriev_A-50%2C_2011-08-13.jpg.webp?itok=6W6bdMch)
Што вядома пра атаку на ваенны самалёт у Мачулішчах? / Maxim Maksimov
Чаму "Байполу" спатрэбілася больш за 12 гадзін на тое, каб расказаць, што здарылася ў Мачулішчах у нядзелю?
Еўрарадыё паспрабавала аднавіць храналогію падзей на вайсковым аэрадроме пад Мінскам. А добраахвотнік-аэраразведчык Кот і кіберпартызаны дапамаглі нам разабрацца, ці сапраўды беспілотнікі маглі прабрацца ў беспалётную зону над Мачулішчамі.
Што гэта было?
Раніцай у нядзелю беларусы пачалі паведамляць, што пад Мінскам"нешта выбухае". Крыху пазней высветлілася, што "выбухала" ў раёне вайсковага аэрадрома Мачулішчы за 12 кіламетраў ад сталіцы.
Толькі бліжэй да ночы кіраўнік "Байпола" Аляксандр Азараў заявіў, што выбухі — гэта нібыта вынік працы ўдзельнікаў плана "Перамога". Дэталі аперацыі — які менавіта самалёт узарвалі на аэрадроме — "Байпол" прадставіў таксама з прыкметнай затрымкай.
Пры гэтым "Байпол" кажа, што аперацыю рыхтавалі доўга — 2 месяцы. Але рашэнне пра тое, якую інфармацыю паведамляць публічна, нібыта прымалася ўчора.
“Увогуле, гэта стратэгія наша”
Паводле Азарава, у "Байпола" не было ўпэўненасці, што ўсё пройдзе гладка, таму загадзя інфармацыйную стратэгію не прадугледзелі. А потым вырашылі вывезці людзей, перш чым тлумачыць, што здарылася.
![Инцидент в Мачулищах: где фото самолёта и как дроны залетели в бесполётную зону?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/Azarau2.jpg.webp?itok=IHIsDvM0)
— Людзей трэба было эвакуяваць. Гэта стратэгія наша, для таго каб людзі былі ў бяспецы. Доўга вырашалася пытанне, якую інфармацыю даваць, а якую — не. <...> Але паступова, паступова, праз суткі, мы гатовыя расказваць больш і больш.
Але не вельмі шмат. Азараў не згаджаецца адказваць на пытанні пра тое, ці будуць паказаныя кадры пашкоджанага самалёта і ці ўдалося вывезці сам дрон.
— Не буду раскрываць дэталяў, бо яны дапамагаюць спецслужбам у высвятленні датычных асоб.
Цяпер у Беларусі якраз шукаюць датычных да таго, што здарылася. Тыя, хто ў ноч на 27 лютага перасякаў мяжу з Польшчай, паведамляюць пра ўзмоцнены дагляд. Побач з памежнікамі з'явіліся сілавікі ў цывільным. У размове з Азаравым мы выказалі здагадку, што заява "Байпола" пра тое, што за выбухам стаяць беларусы, можа яшчэ больш узмацніць рэпрэсіі. Азараў з гэтым не згодны.
— На рэпрэсіі не ўплывае выканаўца, той, хто менавіта здзейсніў акцыю. Рэпрэсіі ўсё роўна будуць. Задача ўладаў — знайсці выканаўцаў, чым яны цяпер і займаюцца. Таму мы і пачалі даваць падрабязнейшую інфармацыю толькі пасля таго, як выканаўцы апынуліся за мяжой і па-за зонай дзеянняў спецслужбаў Лукашэнкі.
Азараў гаворыць, што першапачаткова "Байпол" не хацеў казаць, што да інцыдэнту датычныя ўдзельнікі плана "Перамога". "Але потым прыйшлі да высновы, што ўсё ж такі, напэўна, трэба. І расказалі".
Некаторыя ўкраінскія палітыкі заяўляюць, што Украіне цяпер не з рукі "злаваць Лукашэнку". Мы спыталі Азарава, як украінскі бок адрэагаваў на інцыдэнт у Мачулішчах, але нам параілі пачытаць газеты.
— Рэакцыю ўкраінскага боку можна паглядзець ва ўкраінскіх СМІ. Мы, вядома ж, акцыі распрацоўваем самастойна. Без чыёйсьці дапамогі. Паколькі мы дзейнічаем у інтарэсах беларускага народа, а не ў інтарэсах Украіны і іншых дзяржаў.
Азараў кажа, што заяву "Байпола" пра датычнасць да выбухаў можа выкарыстаць з выгадай для сябе і Лукашэнка: сказаць Пуціну, што не можа ў такім становішчы паслаць войскі ва Украіну.
На прэс-канферэнцыі па выніках працы Пераходнага кабінета Азараў казаў, што адным са сцэнараў, пры якім будзе актываваны план "Перамога", можа быць паўнавартаснае ўступленне беларускай арміі ў вайну. Мы спыталі, ці разглядае "Байпол" гэты сцэнар як "пажаданы".
Азараў згодны, што называць уступленне Беларусі ў вайну "пажаданым сцэнарам" было б "вельмі цынічна".
— Але мы лічым, што, калі Лукашэнка пашле войскі на тэрыторыю Украіны, гэта можа быць спрыяльным пачаткам для запуску плана "Перамога".
— Дык "Байпол" зацікаўлены ў тым, каб Лукашэнка паслаў войскі — ці будзе рабіць усё, каб гэтага не здарылася?
— Гэта некарэктнае пытанне. "Байпол" зацікаўлены ў вызваленні Беларусі ад расійскіх акупантаў, а таксама ад злачыннага рэжыму Лукашэнкі.
Чаму дроны не заўважыла СПА?
Сродкі СПА не могуць заўважыць дроны — яны занадта маленькія і не пакідаюць за сабой слядоў.
— СПА можа засекчы хіба што дрон памеру "Арлана" — то-бок такі невялікі самалёцік. Па яго СПА можа адпрацаваць, але не па звычайным цывільным дроне, — расказвае Еўрарадыё баец Беларускага добраахвотніцкага корпуса з падраздзялення аэраразведкі з пазыўным Кот.
Але дроны не мусілі даляцець да Мачулішчаў. Там беспалётная зона. Яе межы можна паглядзець на публічнай кадастравай карце. Мачулішчы практычна цалкам у яе ўваходзяць. У “Кіберпартызанах” нам растлумачылі, што топавыя мадэлі дронаў па змоўчанні ведаюць, куды ляцець нельга.
![Инцидент в Мачулищах: где фото самолёта и как дроны залетели в бесполётную зону?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/Przechwytywanie.PNG.webp?itok=TtJ3HdAh)
— У іх гэтая зона проста зашытая ў мазгі дрона, ён туды не паляціць без атрымання спецыяльнага дазволу. За парушэнне рэжыму палётаў у такіх зонах прадугледжаная крымінальная адказнасць, і ў тых дронах, дзе функцыя забароны не рэалізаваная, уся адказнасць кладзецца на аператара дрона.
У звычайных умовах за такой зонай проста павышаны кантроль з боку яе адміністрацыі. Для абароны ад несанкцыянаванага пранікнення дронаў выкарыстоўваюцца розныя сродкі, пачынаючы ад сродкаў РЭБ і заканчваючы звычайнымі салдатамі з аўтаматамі.
Кіберпартызаны тлумачаць, што сродкі РЭБ працуюць па двух напрамках: душаць сігналы са спадарожніка GPS або канал сувязі паміж дронам і аператарам.
— Калі дрон ляціць у рэжыме аўтаматычнай місіі, то глушэнне сігналаў са спадарожнікаў прыводзіць да заканчэння гэтай місіі — калі толькі аператар не перахопіць кіраванне на сябе.
Калі пры гэтым глушыцца канал сувязі паміж аператарам і дронам, то кіраванне такім дронам немагчымае. Тады сцэнары могуць быць самыя розныя — аж да самаліквідацыі дрона. Але самы імаверны — дрон прымусяць сесці ў зручным для перахопніка месцы.
— Калі дрон узлятае, у яго ў памяці застаецца дамашні пункт. Калі сувязь з пультам губляецца, ён аўтаматычна туды вяртаецца, — расказвае Кот. — Але спецыялісты, якія займаюцца радыёэлектроннай барацьбой, могуць перашкодзіць яму гэта зрабіць.
Могуць выкарыстаць рэжым спуфінгу — падмяніць каардынаты, абсекчы сувязь дрона з пультам і змусіць дрон прызямліцца не ў "дамашнім пункце", а ў іншым месцы.
Дрон думае, што ляціць дадому, а яго саджаюць там, дзе трэба перахопніку. І ўсё, можна яго забіраць і даследаваць.
Вярнуць дрон у такім выпадку можна толькі тэарэтычна. Але так, ёсць і "фішачкі", з дапамогай якіх можна выйсці нават з такіх сітуацый. Занадта падрабязна пра гэта расказваць не магу — каб не дапамагаць праціўніку знаходзіць і абыходзіць гэтыя шчыліны.
Сілавікі патэнцыйна, маючы неабходныя тэхналогіі, могуць убачыць, адкуль паляцеў дрон, якой была яго траекторыя палёту і нават яго серыйны нумар. І, адпаведна, можна даведацца і тое, дзе знаходзіцца пілот.
Хутчэй за ўсё, гэта быў мадыфікаваны цывільны дрон
Што за дрон тады заляцеў у Мачулішчы? Кот мяркуе, што гаворка не пра ваенны, а пра звычайны цывільны беспілотнік, хай і мадыфікаваны.
— Кажуць, што знайшлі пульты ад дронаў. Калі б можна было ўбачыць хаця б пульт, мы б мелі ўяўленне пра тое, што гэта за дрон. Гоначны, разведвальны, ударны?
Інфармацыі мала, можна толькі дапускаць і гадаць. Для такой аперацыі могуць быць выкарыстаныя практычна любыя дроны — цаной ад 3 тысяч еўра і вышэй.
Рэакцыя Крамля і Палаца
Аляксандр Лукашэнка сёння сабраў нараду з сілавым блокам, але інцыдэнт у Мачулішчах там нібыта не абмяркоўвалі. Быццам на вайсковым аэрадроме пад Мінскам нічога не здарылася.
Прэс-сакратар Крамля Дзмітрый Пяскоў, а ў след за ім і праўладныя расійскія блогеры таксама зрабілі выгляд, што нічый самалёт А-50 у Мачулішчах не выбухаў.
Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.
Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.