Интеллигент со старым шарфом: истории-прощания о Станиславе Шушкевиче

Станислав Шушкевич / Еврорадио

Друзья, соратники и близкие знакомые Станислава Станиславовича Шушкевича рассказывают, каким в их памяти остался экс-председатель Верховного Совета Беларуси.
 

"Вясёлы Бог"

— Шушкевіч — знак Беларусі. Не нейкага аскепка “саюзнай дзяржавы” без сваёй мовы, культуры, гісторыі, а менавіта БЕЛАРУСІ. Той краіны, за якую ён змагаўся, а нам яшчэ змагацца,піша на сваёй старонцы ў фэйсбуку паэт Уладзімір Някляеў. — Ён адзін з нашых нацыянальных сімвалаў, якія паўсталі на скрыжаванні стагоддзяў. Можна казаць пра слабасці, што ў ім выяўляліся, але прычына іх не адно ў ягоных асабістых якасцях — гэта слабасці нашай нацыянальнай свядомасці, слабасць нашай нацыянальнай сілы. І Шушкевіч сімвал яшчэ і праз гэта. Так, ён не быў самым моцным палітыкам. Але ва ўсёй беларускай палітыцы — слабой і моцнай — ён быў самым прыстойным чалавекам. І зрабіў для Беларусі столькі, колькі здолеў зрабіць, не заплямваючы сумленне.

Да аднаго з ягоных юбілеяў (не помню, да якога, Бог адмераў яму век не на адзін юбілей) я напісаў верш “Вясёлы Бог”. Ён прачытаў і сказаў, усміхнуўшыся (у яго ўсё добра з гумарам было): “Такія вершы найлепей чытаюцца па сыходзе лірычнага героя…”. Ну, вось… Я любіў яго — і шкада да слёз.

Злева направа: Ірына Шушкевіч, Станіслаў Шушкевіч, Вольга Някляева, Уладзімір Някляеў / facebook.com/uladzimir.niakliaeu

"Этот человек очень отличался от коммунистической номенклатуры"

По поводу смерти Станислава Шушкевича также высказался Зенон Позняк.

— Я асабіста негатыўна адносіўся да ягонай палітыкі, да нейкіх момантаў, — цытуе Пазняка Радыё Свабода. — А яго людзі ўспрымалі, нягледзячы на тое, што былі відавочна памылковыя рэчы. І я думаў: чаму гэта адбываецца? А адбываецца таму, што ў яго была інтэлігентная лексіка, ён атрымаў добрае інтэлігентнае выхаванне, ён мог інтэлігентна гаварыць, ён мог нават на фартэпіяна сыграць.

Гэты чалавек вельмі адрозніваўся ад камуністычнай наменклатуры, у якой былі людзі грубыя, не ведалі, што сказаць, гаварылі глупствы. І вось гэта інтэлігентнасць вельмі яму спрыяла: і ў Беларусі, і за мяжой. Мушу сказаць, што гэта вельмі важная якасць для кожнага чалавека. А ў палітыцы тым больш. Так што ён валодаў такімі якасцямі, як добрае выхаванне, інтэлігентная лексіка, ніколі не ўжываў нейкіх нядобрых слоў, і гэта яго вылучала.

Станіслаў Шушкевіч і Зянон Пазняк / Courtesy photo

"Шушкевич и визитка"

— Паэта Шушкевіча я ведаў з дзяцінства, пра ягонага сына, Станіслава Станіслававіча, я даведаўся значна пазней,піша паэт і мастак Адам Глобус. — Даведаўся і напісаў пра яго некалькі вострых гумарыстычных замалёвак. Станіслаў Станіслававіч моцна пакрыўдзіўся на вастрыню замалёўкі і перастаў са мною вітацца. Мы не віталіся гадоў пятнаццаць, да таго моманту, як мне прысудзілі літпрэмію імя Ежы Гедройца. На прэміяльным фуршэце Станіслаў Станіслававіч павіншаваў мяне з узнагародай, і мы зноўку сталі вітацца і размаўляць. Для мяне віншаванне ад Шушкевіча — добры прыклад, як трэба пераступаць праз крыўды і вяртацца да спакойных і дабразычлівых узаемаадносінаў.

На згаданым фуршэце запомнілася яшчэ адна дэталь. У той момант, калі я размаўляў з Шушкевічам пра літаратуру і пра нашае з ім выступленне ў прамым эфіры тэлеперадачы “Крок”, да нас падышоў пісьменнік Павел Касцюкевіч і папрасіў у першага кіраўніка незалежнай Беларусі візітоўку. Шушкевіч візітоўку даў. Трэба было і мне абмяняцца візітоўкамі са Станіславам Станіслававічам, але я падумаў: нашы адносіны наладжваюцца і візітоўкамі мы абмяняемся іншым разам. У наступныя сустрэчы я забываўся пра візітоўкі, а цяпер, калі Станіслаў Шушкевіч пакінуў наш свет, згадка пра неатрыманую візітоўку будзе мяне вяртаць у момант нашага з ім прымірэння.

"Старенький шарф Шушкевича"

Строками из своей книги "Девяносто третий" со Станиславом Шушкевичем попрощался журналист и политик Сергей Наумчик.

— Как и другие депутаты Оппозиции БНФ, я не участвовал в голосовании 26 января 1994 года за отставку Шушкевича. Мы вообще не опускали бюллетени в урны, хотя и понимали по настроению большинства депутатского корпуса, что на этот раз нам не удастся заблокировать голосование. Когда поздно вечером председатель счётной комиссии объявил печальные для Шушкевича результаты, заседание сессии закончилось, и Шушкевич вышел в боковые двери за президиумом — обычно он оставлял свои вещи в комнате за Овальным залом (кабинет председателя был уже в здании бывшего ЦК).

 

Сяргей Навумчык (пры мікрафоне) у часы свайго дэпутацтва / Public domain

— Я пошёл следом за Шушкевичем, — продолжает Сергей Наумчик. — Сначала я хотел высказать замечания относительно его выступления перед голосованием (выступление действительно было не самым удачным), но когда уже вошёл в комнату, просто выразил сочувствие. Шушкевич уже был в пальто и собирал в папку бумаги, а потом надел шарф.

Это был исландский шарф серо-кремового цвета со светлыми полосками на концах, которые в начале 80-х завезли в Советский Союз в довольно большом количестве (неизвестно, по какому поводу — кажется, "калашниковы" в Исландию Москва не поставляла). Приобрести его можно было только "по знакомству", но он был довольно распространён.

 

Станіслаў Шушкевіч, 1993 год / фота У. Сапагова

— Я смотрел на этот старый шарф, который поправлял на себе человек, что ещё четверть часа назад был главой государства, и чувствовал, насколько абсурдным было обвинение его в коррупции из уст сипатого директора совхоза, — вспоминает экс-депутат. — Я точно знал, что некоторые заместители председателей облисполкомов клали себе в карман сотни тысяч долларов взяток за лицензии на реэкспорт нефти, что "активы" одного из вице-премьеров оценивались в двадцать миллионов долларов, что сотни менее значимых чиновников имели фирмы, которые ежемесячно приносили им доходы в десяток раз больше официальных зарплат, — и всё это мог иметь он, глава государства. Мог, при желании. Но не захотел, и вот теперь уходит, имея то, с чем и пришёл на высший пост.
 

"Национальный лидер крупного масштаба"

— Я был знаком с ним где-то лет тридцать. Он серьёзно помогал в моей президентской кампании, у нас были дружеские и деловые отношения, — рассказывает в разговоре с ресурсом RFI лидер гражданской кампании "Европейская Беларусь" Андрей Санников. — Вообще [смерть Шушкевича] — это большая потеря. Шушкевич — крупная политическая фигура. К такой фигуре не бывает однозначного отношения у всех. Конечно, были и упрёки, и негатив в его сторону высказывался. Но для меня это однозначно человек, который показал собой пример национального лидера крупного масштаба. Безусловно, его роль положительная.

Станіслаў Шушкевіч і Андрэй Саннікаў / facebook.com/andrei.sannikov.1

"Подписывал документы в мою защиту"

— Со Станиславом Шушкевичем я был знаком с 1989 года. Я благодарен ему за то, что он, будучи депутатом Верховного Совета, подписывал документы в мою защиту, когда я незаконно находился в СИЗО после акции “Минская Весна” в 1996 году, — рассказывает Еврорадио лидер движения солидарности "Вместе" Вячеслав Сивчик. — Благодарен за то, что были Беловежские соглашения, и все белорусы должны гордиться тем, что именно на белорусской земле был вбит осиновый кол в империю зла. Я благодарен судьбе, что знал Станислава Станиславовича Шушкевича.

Устаноўчы сход Беларускага нацыянальнага кангрэса, травень 2016 года. Злева направа: Уладзімір Някляеў, Вячаслаў Сіўчык, Мікалай Статкевіч, Станіслаў Шушкевіч, Генадзь Федыніч / RFE/RL

"Станислав Станиславович был и сумел остаться интеллигентом"

— Для мяне Шушкевіч — не палітык, а выкладчык і арганізатар універсітэцкай навукі, — піша на сваёй старонцы ў фэйсбуку прадпрымальнік Ігар Скарынін. — Я слухаў яго лекцыі, калі мне было дваццаць, а яму пяцьдзясят. І кафедра ядзернай фізікі, якой ён кіраваў, была самай жывой, самай дынамічнай і самай яркай на факультэце. Але пасля другога курса, калі трэба было выбіраць спецыялізацыю, я ў сілу юнацкіх амбіцый вырашыў пайсці не туды, а на “элітную” тэарэтычную фізіку, дзе сабраліся самыя вялікія зануды фізфака. Дарэмна. Але што было, тое было, цяпер гэта ўжо ўсё роўна. Але галоўнае для мяне тое, што Станіслаў Станіслававіч быў і здолеў застацца інтэлігентам. Гэта вельмі рэдкая і моцна недаацэненая якасць у нашых краях.

Станіслаў Шушкевіч / Еўрарадыё

Чтобы следить за важными новостями, подпишитесь на канал Еврорадио в Telegram.

Мы каждый день публикуем видео о жизни в Беларуси на Youtube-канале. Подписаться можно тут.